Circulariteit in textiel en schoenen: wat leerden 3 jaar Living Labs?

Living Labs met focus op textiel en schoenen

De textiel- en schoenensector staan voor grote uitdagingen. De milieu‑impact is hoog, grondstoffen worden schaarser en Europese regelgeving zet sterk in op levensduurverlenging, hergebruik en recyclage. Tegelijk gaat het om complexe waardeketens en consumentengedrag dat niet vanzelf mee evolueert.

Om doorbraken te realiseren, ondersteunde VLAIO de voorbije jaren Living Labs circulaire economie. In deze trajecten werkten bedrijven, kennisinstellingen, sociale economie, ontwerpers en lokale overheden samen om nieuwe oplossingen in de praktijk te testen. Zes Living Labs hadden een duidelijke focus op textiel en schoenen. Samen leveren ze inzichten op die vandaag breed inzetbaar zijn in de sector.

Professionele organisatie en presentatie

Verschillende Living Labs experimenteerden met verhuur, tweedehands, take‑back, leasing en herstel. Uit Living Lab INFINITEX blijkt dat deze modellen een vaste plaats kunnen krijgen bij modebedrijven en retailers, op voorwaarde dat ze professioneel georganiseerd zijn en inspelen op prijs, gemak en beleving. Want consumenten kiezen zelden omwille van duurzaamheid alleen; succesvolle circulaire modellen sluiten aan bij klassieke aankoopcriteria.

Ook Living Lab ReUse in Style toont dat kwaliteit en vertrouwen doorslaggevend zijn. Onzekerheid rond hygiëne of de staat van tweedehandskleding blijft een belangrijke drempel. Kleine ingrepen in winkelpresentatie en communicatie hebben echter een grote impact op koopbereidheid. Daarnaast werd duidelijk dat herstel vooral werkt wanneer het als volwaardige dienst wordt opgezet, met aandacht voor logistiek, prijs en communicatie. Digitalisering en data zijn essentieel om resale‑stromen schaalbaar te maken.

Gedragsverandering en lokale verankering

Het Living Lab Circulair Textiel legde de focus niet op nieuwe technologieën, maar op gedragsverandering en lokale ecosystemen. Door samen te werken met stadsdiensten, kringwinkels en vormingsorganisaties werd circulariteit benaderd als een sociaal en cultureel proces. Ervaringsgerichte formats – zoals installaties, performances en herstelworkshops – bleken beter te beklijven dan louter informatieve campagnes.

Een belangrijke leerles is dat herstel ook sociale waarde creëert. Eenvoudige handelingen, zoals het herstellen van een kledingstuk in een gedeelde setting, versterken eigenaarschap, trots en verbondenheid. Door in te zetten op bestaande netwerken ontstond een lokaal ecosysteem waarin circulair textielgebruik genormaliseerd werd. Dit toont dat circulariteit niet alleen in design en businessmodellen zit, maar ook in hoe mensen kleding beleven en gebruiken.

Schoenen vragen specifieke oplossingen

De schoenensector kent eigen uitdagingen, maar ook groot potentieel. Living Lab ReCare About Shoes laat zien dat circulaire innovatie in schoenen haalbaar is wanneer alle schakels samenwerken: merken, retailers, herstellers, ontwerpers en onderzoekers. In het Living Lab werden onder meer repair‑workshops getest met consumenten, resale‑concepten verkend en een leasingmodel voor schoenen ontwikkeld, onder andere voor professionele contexten. Belangrijke leerlessen zijn:

• Onderhoud en herstel moet je actief aanleren aan consumenten;
• Niet elke circulaire piste is onmiddellijk rendabel, maar experimenten levert wel cruciale inzichten op;
• Ontwerpkeuzes - zoals modulariteit en vervangbare onderdelen - zijn doorslaggevend  voor hergebruik en recyclage.

De opgebouwde kennis wordt vandaag verder verspreid via sectorplatformen, workshops en kennisdeling met retailers en ontwerpers, om bij te dragen aan een bredere cultuuromslag richting zorg, herstel en hergebruik.

Recyclage dankzij beter ontwerp en centralisatie

Naast gebruiksfase‑oplossingen bekeken andere Living Labs ook de niet‑herbruikbare textielstromen. Living Lab Labs on Fibre bracht in kaart welke volumes vandaag verloren gaan en welk recyclagepotentieel aanwezig is. Wat blijkt? Een aanzienlijk deel van de textielonderstroom is technisch recycleerbaar, maar schaal, logistiek en samenwerking zijn cruciaal. Door scenario‑analyses werd aangetoond dat centralisatie van sortering en verwerking kosten kan verlagen en efficiëntie verhoogt.

Ook het Living Lab CARPET bevestigde dat hergebruik en herbestemming van textiele materialen mogelijk zijn, mits aandacht voor ontwerp en materiaalsamenstelling. Experimenten met design‑for‑recycling tonen hoe circulariteit al vroeg in het ontwerpproces kan worden verankerd.

VLAIO wil innovatiegolf verder opschalen

In de laatste oproep voor VLAIO Living Labs Circulaire Economie (2025) bouwen we verder op de realisaties van de Living Labs en krijgt het gerelateerde project ReLabs on Fibre steun. Dit nieuwe Living Lab bouwt voort op de inzichten uit onder meer Labs on Fibre en richt zich op extra hefbomen om textielrecyclage effectief te implementeren en op te schalen. Door samenwerking tussen sociale economie, kennisinstellingen en industrie wil RELabs on Fibre oplossingen realiseren die breed toepasbaar zijn in Vlaanderen en daarbuiten.

De uitdaging voor de komende jaren? Deze innovatiegolf nog verder opschalen, zodat circulaire oplossingen de nieuwe standaard worden in Vlaanderen. Zo blijft VLAIO inzetten op een toekomstbestendige, circulaire textiel‑ en schoenensector – met impact op milieu, economie én samenleving.