Circulaire living labs met impact: oplossingen voor grondstoffenuitdagingen

Impactvolle circulaire projecten: samen werken aan oplossingen voor grondstoffenuitdagingen.

De voorbije drie jaar investeerde de Vlaamse overheid via VLAIO in 29 innovatieve living labs die samen de circulaire economie in Vlaanderen een stevige duw in de rug gaven. In deze living labs werkten bedrijven, kennisinstellingen, overheden en sociale economie samen aan circulaire oplossingen voor grote maatschappelijke uitdagingen om een antwoord te bieden op grondstoffenschaarste, klimaatverandering en afval.

Wat zijn Living Labs?

Living labs zijn experimenteerruimtes waar nieuwe ideeën, producten en samenwerkingen in de praktijk worden getest en opgeschaald. Ze onderscheiden zich van klassieke onderzoeksprojecten door hun focus op samenwerking, kennisdeling en het aanpakken van complexe systeemuitdagingen. In plaats van enkel technologische innovatie, draait het om het creëren van duurzame verandering in hele sectoren en waardeketens.

Resultaten in een notendop

 Een rapport dat de impact meette van de 29 living labs geeft inzicht in de resultaten en leerlessen. Je kan het impactrapport hier downloaden. We zetten hier de belangrijkste resulten op een rij: 

• Meer dan 25 digitale en fysieke tools en 63 nieuwe producten werden ontwikkeld.
• 137 experimenten leverden praktische oplossingen op voor sectoren als bouw, textiel, hout, verpakkingen en maakindustrie.
• 39 beleidsaanbevelingen werden geformuleerd, van ecologisch ontwerp tot circulair slopen.
• Meer dan 8.000 mensen en 158 bedrijven namen deel aan events georganiseerd vanuit de living labs.
• De labs realiseerden directe CO₂-reducties (bv. 19,2 ton bij Brussels Airport) en tonen potentieel voor miljoenen tonnen extra besparing bij bredere toepassing.

Hoe maken de Living Labs het verschil?

1. Concrete oplossingen: Van digitale productpaspoorten tot circulaire bouwmaterialen – de labs vertalen uitdagingen naar tastbare toepassingen voor bedrijven en sectoren.
2. Partnerschappen: Ze brengen diverse actoren samen en bouwen ecosystemen die zonder deze ondersteuning niet zouden ontstaan. Het opgebouwde vertrouwen zorgt voor verdere samenwerking ook na afloop van de projectperiode.
3. Gedragsverandering: Door experimenten en campagnes worden bedrijven en consumenten gestimuleerd om te kiezen voor hergebruik, herstel en circulaire producten.
4. Beleidsimpact: De labs signaleren knelpunten en formuleren beleidsaanbevelingen, zodat regelgeving en randvoorwaarden beter aansluiten bij de praktijk.
5. Klimaatwinst: Door grondstofreductie dragen de labs rechtstreeks bij aan de Vlaamse klimaatdoelstellingen en strategische autonomie.

Het lerend netwerk

Naast de projecten zelf werd een lerend netwerk opgezet, waar deelnemers kennis en ervaringen uitwisselden, samen leerden en beleidsknelpunten signaleerden. Dit netwerk versterkte de impact van de labs en zorgde voor blijvende kennisdeling.

Belangrijkste lessen

• Samenwerking is cruciaal: Nieuwe partnerschappen tussen bedrijven, kennisinstellingen en sociale economie zorgen voor blijvende verandering.
• Open kennisdeling: Door inzichten breed te delen, versnellen de labs de circulaire transitie.
• Beleidsaanbevelingen: De labs helpen het beleid te vernieuwen en knelpunten sneller op te lossen.
• Gedragsverandering: Zowel consumenten als bedrijven worden aangezet tot duurzamer gedrag.
• Meetbare impact: De labs tonen aan dat circulaire innovatie niet alleen goed is voor het milieu, maar ook economisch rendabel kan zijn.

Conclusie

De Vlaamse living labs bewijzen dat co-creatie, experiment en samenwerking krachtige motoren zijn voor de circulaire transitie.

De uitdaging voor de komende jaren? De opgedane kennis en oplossingen implementeren en verder opschalen, zodat de impact zich uitstrekt tot een brede verandering in onze economie en samenleving. Daartoe startten zeven nieuwe living labs begin 2026 op. Daarnaast werken we aan nieuwe manieren om vanuit VLAIO de circulaire economie verder te ondersteunen.