Sociale zekerheid bij ondernemers

In tegenstelling tot een werknemer moet je als zelfstandig ondernemer zelf je sociale zekerheid in orde brengen. Elke zelfstandige, bestuurder, werkende vennoot, zaakvoerder (behalve bij een onbezoldigd mandaat), … moet zich aansluiten bij een sociaal verzekeringsfonds. De aansluiting kan ten vroegste 6 maanden voor het begin van de activiteit en moet ten laatste bij de start. De aansluiting houdt in dat je onder het sociaal statuut van een zelfstandige valt.

Welke sociale statuten bestaan er?

Een sociaal statuut houdt bepaalde sociale zekerheidsrechten en plichten in. Deze rechten en plichten verschillen naargelang het statuut. Er zijn verschillende statuten:

  • hoofdberoep
  • bijberoep
  • student-zelfstandige
  • weduwen(aars) en gehuwden
  • meewerkende echtgenoten
  • gepensioneerden

Heb je buiten je zelfstandige activiteit geen ander loon of uitkering? Dan zal je onder het statuut van zelfstandige in hoofdberoep vallen.

Ben je naast ondernemer ook nog werknemer of uitkeringsgerechtigd werkloze? Dan kan je als zelfstandige in bijberoep opstarten, als je aan de voorwaarden voldoet.

Ben je student en wil je ondernemen? Dan kan je onder het statuut van student-zelfstandige vallen. Bekijk of je aan de voorwaarden voldoet vóór je opstart.

De andere statuten (weduwen(aars) en gehuwden, meewerkende echtgenoten en gepensioneerden) zijn zeer specifiek. Voor meer info verwijzen we naar de sociale verzekeringsfondsen.

Welke plichten ontstaan als gevolg van het sociaal statuut van de zelfstandige?

Je moet elk kwartaal sociale bijdragen betalen en dit altijd voor het hele kwartaal. Bij een opstart midden in het kwartaal, worden je bijdragen toch vanaf het begin van het kwartaal berekend.

De voorlopige kwartaalbijdragen bij het begin van de activiteit (exclusief beheerskosten) worden jaarlijks aangepast en bedragen vanaf 1/1/2017 (refertejaar 2014) voor een hoofdberoep (berekend op een inkomen van € 13.296,26):

  • 1ste jaar: € 681,43
  • 2de jaar: € 698,05
  • 3de jaar: € 698,05

Sommige categorieën zelfstandigen kunnen - onder bepaalde voorwaarden - een vermindering of vrijstelling van de sociale bijdragen krijgen:

  • student-zelfstandigen
  • zelfstandigen in bijberoep
  • helpers
  • gehuwde personen (die via de beroepsactiviteit van hun partner volwaardig beschermd zijn in de sociale zekerheid)
  • weduwen(aars) met recht op overlevingspensioen

Ook zelfstandigen in hoofdberoep die hun sociale bijdragen niet kunnen betalen, kunnen een aanvraag tot vrijstelling doen.

Tip: op de websites van de sociale verzekeringsfondsen kan je berekenen hoeveel sociale bijdragen jij zal moeten betalen.

Welke sociale rechten geniet de zelfstandige in hoofdberoep?

  • gezinsbijslag voor de kinderen die deel uitmaken van je gezin
    • kraamgeld
    • adoptiepremie
    • gewone kinderbijslag, eventueel verhoogd met bijkomende bijslagen (mindervalide kinderen, …)
  • tussenkomst bij ziekte en invaliditeit:
    • geneeskundige verzorging: alle zelfstandigen zijn verzekerd tegen grote én kleine risico’s
    • arbeidsongeschiktheid
    • moederschapsverzekering
  • pensioen
  • palliatief verlof
  • voortgezette verzekering bij vrijwillige stopzetting van de zelfstandige activiteit tot je een andere beroepsactiviteit hebt. De maximumtermijn is 2 jaar (verlenging tot 7 jaar mogelijk als je daardoor de pensioenleeftijd bereikt). Voorwaarden:
    • minstens een jaar gewerkt als zelfstandige
    • activiteit is volledig stopgezet
    • sociale bijdragen zijn betaald
  • faillissementsverzekering: onder bepaalde voorwaarden kan je
    • de gezinsbijslag en de tussenkomst bij ziekte en invaliditeit gedurende 4 kwartalen behouden
    • een maandelijkse uitkering krijgen: dit voordeel kan je meermaals aanvragen, maar alle periodes samen kunnen de 12 maanden niet overschrijden

Opgelet: je hebt geen recht op uitkeringen (pensioen, kinderbijslag, ...) voor het kwartaal waarvoor je geen of verminderde sociale bijdragen betaalt. Afgeleide rechten zijn wel mogelijk.

Het sociaal statuut van de zelfstandige biedt minder bescherming op het vlak van ziekte en pensioen dan het werknemersstatuut. Je kan je altijd bijkomend verzekeren.

Meer info

Het Rijksinstituut voor de Sociale Verzekeringen der Zelfstandigen (RSVZ): www.rsvz.be

De sociale bijdragen in 2017

Je kan voor je aansluiting en met al je vragen over het statuut terecht bij: