Vlaamse steun voor ondernemers (coronavirus)

Laatst gewijzigd op 27 mei 2021 (Alle wijzigingen)

Samengevat

Voor wie
zelfstandigen en ondernemingen
Voor wat
ondersteuning ingevolge coronacrisis
Steunmaatregelen
de ondersteuning varieert per maatregel

Wat houdt de maatregel in

Om de zelfstandigen en ondernemingen te ondersteunen tijdens de coronacrisis voorziet de Vlaamse overheid een aantal nieuwe steunmaatregelen alsook een versoepeling van verschillende bestaande subsidies.

Op deze pagina wordt een overzicht gegeven van deze tijdelijke maatregelen. 

Winwinlening en vriendenaandeel

Winwinlening werd versterkt

Sinds 2006 kunnen vrienden en familie aan kmo's een winwinlening verstrekken. Een particulier krijgt daarvoor in ruil een jaarlijks voordeel via de belastingbrief van 2,5% op het openstaande kapitaal. De ondernemer kan op die manier via een achtergestelde lening extra kapitaal verwerven. Omdat het in deze coronacrisis voor veel ondernemers moeilijk is om alle facturen te blijven betalen, werd deze lening versoepeld. Deze uitbreiding is van toepassing sinds 2 oktober 2020. Meer informatie kan je terugvinden in de Subsidiedatabank: Winwinlening.

Vriendenaandeel 

Met het Vriendenaandeel moedigt de Vlaamse overheid particulieren aan om rechtstreeks kapitaal te investeren in kleine en middelgrote ondernemingen (kmo’s), gevestigd in het Vlaamse Gewest. De particuliere investeerder (vriendenaandeelhouder) krijgt in ruil gedurende 5 jaar een belastingkrediet van 2,5% op het geïnvesteerde bedrag. Een kmo kan zo tot € 300.000 extra kapitaal ophalen. Deze maatregel is operationeel sinds 11 februari 2021. Meer informatie kan je raadplegen in de Subsidiedatabank: Vriendenaandeel.

Overheidsleningen (werkkapitaal, handelshuur) uitgebreid

Corona-lening (achtergestelde lening op 3 jaar)

Om zelfstandigen en kmo's gevestigd in het Vlaams Gewest getroffen door de coronacrisis meer financiële ademruimte te geven, voorziet PMV een achtergestelde lening op 3 jaar van minimum € 25.000 en maximum € 2,8 miljoen (eventueel verhoogd tot € 4,3 miljoen als er een bijkomende investeerder of financier optreedt). De voorwaarden en intrestvoet verschillen per doelgroep. Deze lening kan aangevraagd worden vanaf 5 mei 2020 tot 15 oktober 2021. Meer informatie kan je raadplegen in de Subsidiedatabank: Coronalening-achtergestelde-leningen-op-drie-jaar.

Handelshuurlening

Huurders die door liquiditeitsproblemen moeilijkheden hebben om de handelshuur te betalen kunnen een handelshuurlening aanvragen, waarbij de Vlaamse overheid maximaal 4 maanden huur voorschiet, op voorwaarde dat de verhuurder 1 of 2 maanden huur kwijtscheldt. Ook de evenementensector kan hier gebruik van maken. Je kan deze lening aanvragen tot 1 juli 2021. Vanaf 4 januari gelden er nieuwe voorwaarden zie website Handelshuurlening.

Heropstarlening voor ondernemingen

Binnenkort kan je bij VLAIO een herstartlening of heropstartlening aanvragen. Via de heropstartlening kunnen kleinhandelaars en horeca-uitbaters met een concrete liquiditeitsnood een lening afsluiten voor de financiering van de aankopen van handelsgoederen, voorraden en overige heropstartkosten. De herstartlening is een lening van minimum € 10.000 met een rentevoet van 1% en een looptijd van 2 of 3 jaar. De terugbetaling dient pas te gebeuren vanaf de 12de maand. Meer informatie kan je alvast raadplegen op de website Heropstartlening. Vermoedelijk zal je dit kunnen aanvragen vanaf begin juni.

Betalingsuitstel leningen PMV/z (afgelopen)

In het kader van de coronacrisis verleende PMV/z een betalingsuitstel aan alle klanten die een Startlening, Cofinanciering of Cofinanciering+ hebben gekregen. De opschorting was geldig voor zes maanden. Deze maatregel is afgelopen sinds eind september.

Overheidswaarborgen uitgebreid

COVID-19 waarborg (Gigarant)

Voor financieringsbehoeften van meer dan € 1,5 miljoen voorziet Gigarant (Waarborgregeling boven € 1,5 miljoen) in deze crisisperiode een tijdelijk aangepaste COVID-19 waarborg tot 15 oktober 2021, die meer flexibiliteit biedt. De waarborgcapaciteit van Gigarant wordt hiervoor opgetrokken van de huidige € 1,5 miljard naar € 3 miljard.

Meer informatie kan je raadplegen in de Subsidiedatabank (rubriek COVID-19 van Gigarant). 

Uitbreiding Waarborgregeling door coronacrisis (afgelopen)

De bestaande waarborgregeling bij PMV/z (Waarborgregeling tot € 1,5 miljoen) werd tijdelijk uitgebreid met de Waarborg coronacrisis. Deze uitbreiding liep tot eind 2020 en wordt niet verlengd. Meer informatie over dit instrument kan je nog raadplegen in de Subsidiedatabank.

Coronapremies VLAIO

Vlaams beschermingsmechanisme 7 (steunperiode 1/4 t.e.m. 30/4/2021)

De ondersteuning voor de maand april zal gebeuren via het Vlaams Beschermingsmechanisme 7 (omzetdaling min. 60% of verplichte sluiting in de maand april 2021). Deze premie kan je aanvragen vanaf 3 mei 2021 tot en met 15 juni 2021.

Alle informatie kan je raadplegen op de VLAIO website: Vlaams beschermingsmechanisme 7 en in de Subsidiedatabank.

Steun voor de maand mei tot en met juni 2021

Ook voor de maand mei en juni 2021 wordt er steun voorzien:

  • Vlaams Beschermingsmechanisme 8 (steunperiode 1/5 t.e.m. 31/5/2021): Ondernemingen met een omzetdaling van minstens 60% of ondernemingen getroffen door verplichte sluiting in de maand mei 2021 kunnen 10% steun bekomen van de omzet van mei 2019. De indieningsperiode van de aanvragen zal lopen van 7 juni tot en met 5 juli.
  • Vlaams Beschermingsmechanisme 9 (steunperiode 1/6 t.e.m. 30/6/2021): Ondernemingen met een omzetdaling van minstens 60% of ondernemingen getroffen door verplichte sluiting in de maand juni 2021 kunnen 10% steun bekomen van de omzet van juni 2019. De indieningsperiode van de aanvragen zal lopen van 6 juli tot en met 6 augustus.

 Zie nieuwsbericht Vlaams Beschermingsmechanisme verlengd in mei en juni. We houden je op de hoogte via de Nieuwsbrief.

Globalisatiemechanisme

Zeer zwaar getroffen ondernemingen zullen via het globalisatiemechanisme steun kunnen aanvragen. De steun bedraagt 10% van de omzet in de periode van 1 april tot en met 31 december 2019, met aftrek van de al ontvangen premies.
Meer informatie kan je raadplegen op de website van VLAIO: Globalisatiemechanisme. De steun kan worden aangevraagd vanaf 1 april tot en met 30 september 2021.

Premies die niet meer kunnen worden aangevraagd

De corona hinderpremie, corona compensatiepremie en de corona ondersteuningspremie kunnen niet meer worden aangevraagd.  

Ook het Vlaams beschermingsmechanisme (steunperiode augustus-september 2020), Nieuw Vlaams beschermingsmechanisme (steunperiode 1/10 t.e.m. 15/11/2020), Vlaams Beschermingsmechanisme 3 (steunperiode 16/11 t.e.m. 31/12/2020), Vlaams beschermingsmechanisme 4 (steunperiode 1/1 t.e.m. 31/1/2021), Vlaams beschermingsmechanisme 5 (steunperiode 1/1 t.e.m. 28/2/2021), Vlaams beschermingsmechanisme 6 (steunperiode 1/3 t.e.m. 31/3/2021) kunnen niet meer worden aangevraagd.

Ook de oproepen van het Terugbetaalbaar voorschot organisatie van events zijn afgelopen. 

Advies en opleidingssteun uitgebreid

Kmo-portefeuille

Kmo's kunnen via de kmo-portefeuille een subsidie bekomen voor bepaalde externe opleidingen of advies bij geregistreerde dienstverleners. Ook voor adviezen rond risicoanalyse en preventie op het werk, kan je een beroep doen op deze subsidie. Zo kan je experten inschakelen zoals een preventieadviseur om dit soort analyses te maken. Ook in het kader van de coronacrisis is het immers voor werkgevers van belang het welzijn van de werknemers bij de uitvoering van hun werk te bevorderen. Meer informatie over de kmo-portefeuille.

Werkbaarheidscheques

Met de werkbaarheidscheque kunnen ondernemingen uit de profitsector en ook organisaties uit de socialprofitsector steun krijgen om knelpunten rond werkbaar werk binnen de organisatie in kaart te brengen. Naar aanleiding van de coronacrisis werd deze subsidie tijdelijk uitgebreid om verbeteracties mogelijk te maken in de vorm van advies, begeleiding en opleiding, waarbij telkens aandacht moet zijn voor het psychosociaal welbevinden van de medewerkers. Daarnaast kunnen de werkbaarheidscheque-projecten die aangevraagd werden voor 16 maart 2020 op aanvraag een verlenging bekomen van hun projectperiode. 

Telewerken is voor veel bedrijven en organisaties de oplossing om werknemers veilig aan de slag te houden tijdens deze coronacrisis. In de toekomst moet telewerken een blijver worden. Daarom werd beslist door de Vlaamse Regering om de werkbaarheidscheques nu ook in te zetten voor het uitwerken van je telewerkpolicy. Meer informatie vind je op de website www.werkbaarwerk.be/telewerkenMeer informatie over de werkbaarheidscheques.

Gratis opleidingen bij VDAB

Veel zelfstandigen hebben door de coronacrisis te kampen met financiële problemen waardoor velen van hen op zoek gaan naar een andere zelfstandige activiteit of een andere job. Het volgen van verschillende opleidingen kan hen helpen om die stap te zetten en om gemotiveerd en geïnformeerd te blijven. Daarom worden de opleidingen bij VDAB gratis ter beschikking gesteld:

  • Maak je gebruik van het crisis-overbruggingsrecht of heb je een faillissementsprocedure lopen? Dan kan je gratis een VDAB-opleiding volgen in een opleidingscentrum. VDAB betaalt je inschrijvingsgeld en leermateriaal terug.
  • Maak je gebruik van het klassiek overbruggingsrecht of kan je bewijzen dat je geen inkomen meer hebt uit je zelfstandige activiteit? Dan betaalt de VDAB je inschrijvingsgeld en leermateriaal terug, je verplaatsingskosten en de kosten voor kinderopvang. 

Meer informatie op de website van VDAB Hoe helpen we je tijdens de coronacrisis? > Welke opleidingen kan ik zelf volgen als ondernemer.

Termijnen VLAIO-subsidies versoepeld

Door de economische moeilijkheden ingevolge het coronavirus wil VLAIO de aandacht vestigen op het volgende: begunstigden die het ten gevolge van de crisis moeilijk krijgen om de termijnen na te komen die voorzien zijn in hun subsidieovereenkomst, kunnen met het agentschap in overleg gaan over de mogelijkheid van de verlenging van deze termijnen. Voor meer informatie neem je best contact op met je dossierbehandelaar.

Het gaat om volgende subsidies: Baekeland-mandatenEcologiepremie+ICON: subsidies voor coöperatief vraaggedreven onderzoekInnovatiemandaten (IM)OnderzoeksprojectOntwikkelingsprojectProjectoproep Extended Reality (XR)Strategische ecologiesteun (STRES)Strategische Transformatiesteun (STS) en Thematische ICON-projecten.

Vlaamse belastingmaatregelen versoepeld

Tweede coronagolf

Tijdens de huidige tweede coronagolf verleende de Vlaamse Belastingdienst de volgende ondersteuningsmaatregelen:

  • Verlenging van termijnen om aan fiscale verplichtingen te voldoen voor erfbelasting en registratiebelasting: Door de veiligheidsmaatregelen die in België gelden, kunnen notariskantoren en burgers niet altijd tijdig alle (fiscale) formaliteiten vervullen. De Vlaamse Belastingdienst voorzag daarom als algemene maatregel een termijnverlenging tot 30 april 2021. Het was niet nodig om deze termijnverlenging aan te vragen. Voorbeelden kan je terugvinden op deze pagina Erfbelasting en registratiebelasting.

  • Betalingsuitstel tot 30 april 2021 voor onroerende voorheffing 2020: Alle aan rechtspersonen verzonden aanslagbiljetten onroerende voorheffing van het aanslagjaar 2020 mochten uitzonderlijk betaald worden tegen uiterlijk 30 april 2021, ondanks de gewone betaaltermijn die op de aanslagbiljetten vermeld staat. Er zullen geen nalatigheidsinteresten aangerekend worden, voor zover er uiterlijk op 30 april 2021 werd betaald. Deze maatregel geldt voor bedrijven die rechtspersonen zijn. Eenmanszaken kunnen soepel een afbetalingsplan vragen.

  • Belasting op automatische ontspanningstoestellen: horecazaken, speelhallen, kermissen zijn momenteel gesloten of opgeschort. In afwachting van een heropening moest er geen online aangifte worden ingediend voor de opstelling van automatische ontspanningstoestellen.

Meer informatie over deze maatregelen tijdens de tweede coronagolf.

Eerste coronagolf

Tijdens de eerste coronagolf verleende de Vlaamse Belastingdienst ook een aantal ondersteuningsmaatregelen:

  • Uitstel onroerende voorheffing voor bedrijven (enkel rechtspersonen, geen eenmanszaken): de aanslagbiljetten onroerende voorheffing voor bedrijven werden vanaf september uitgestuurd. Aanslagbiljetten die verzonden worden vanaf 1 oktober 2020 hebben weer de gewone betaaltermijn van twee maanden.
  • Uitstel betaling jaarlijkse verkeersbelasting voor 4 maanden voor bedrijven (enkel rechtspersonen, geen eenmanszaken): op aanslagbiljetten die vanaf 26 maart tot 30 september verstuurd werden, staat onmiddellijk een betaaltermijn van zes maanden vermeld (in plaats van de gebruikelijke twee maanden). Voor aanslagbiljetten die sinds 1 maart werden verzonden en waarop een betaaltermijn van twee maanden vermeld staat, mag de belastingplichtige zelf vier maanden extra bijtellen. Aanslagbiljetten die verzonden worden vanaf 1 oktober 2020 hebben weer de gewone betaaltermijn van twee maanden. 
  • Soepel toestaan van afbetalingsplannen: de Vlaamse Belastingdienst stelt zich soepel op bij het beoordelen van aanvragen voor afbetalingsplannen, bijvoorbeeld voor onroerende voorheffing en verkeersbelastingen voor aanslagjaar 2020 voor eenmanszaken. Ook voor navorderingen registratiebelasting geldt deze versoepeling: aangezien het vaak om grote bedragen gaat (bijvoorbeeld als niet tijdig voldaan werd aan de voorwaarde om een gunstregime te behouden), kan een afbetalingsplan gespreid worden over maximaal 48 maanden (in plaats van 24 maanden). Om de administratieve last te beperken, zullen geen bewijsstukken van financiële moeilijkheden gevraagd worden.

  • Verlenging van termijnen om aan fiscale verplichtingen te voldoen voor erfbelasting en registratiebelasting: De periode met verstrengde corona-maatregelen wordt beschouwd als een situatie van overmacht. Gedurende deze tolerantieperiode worden geen belastingverhogingen opgelegd omdat de aanvankelijke termijnen overschreden worden. De Vlaamse Belastingdienst hanteerde als referentiedatum 31 juli als datum einde verstrengde coronamaatregelen. Er was dus een algemene termijnverlenging tot en met 30 september 2020.

Meer informatie over maatregelen tijdens de eerste coronagolf.

Subsidies tewerkstelling en starters versoepeld

Er werd tijdens de crisis beslist om een aantal Vlaamse steunmaatregelen gericht op tewerkstelling en stimulering van het ondernemerschap te versoepelen ingevolge de coronacrisis:

  • Transitiepremie naar ondernemerschap: Deze premie voor werkzoekende 45-plussers wil de overstap naar zelfstandig ondernemerschap stimuleren. Vanwege de crisis werden volgende termijnen met 3 maanden verlengd tot 30 juni 2020: de indienperiode voor aanvraagdossiers en de geldigheidsduur van het verplichte prestarterstraject. 
    Wie start in een sector die verplicht gesloten is door de coronamaatregelen krijgt momenteel 3 maanden extra om op te starten na het doorlopen van het prestarterstraject (dus 9 maanden). Deze maatregel is bovendien verruimd en geldt voor de periode 1 april tot en met 31 maart 2022 ook voor jongere werkzoekenden. 
  • Arbeidskaart voor economische migranten: Arbeidskaarten worden toegekend aan economische migranten uit ‘derde landen’ (niet-EU) voor een periode van maximum negentig dagen. Door de coronacrisis verkeren verschillende arbeidsmigranten niet in de mogelijkheid om tijdig naar hun land van herkomst terug te keren. Daarom wordt voorzien om het verblijf van arbeidsmigranten die omwille van uitzonderlijke redenen het land niet kunnen verlaten, te verlengen. Op die manier kunnen zij voor de duur van hun verblijf blijven werken. Deze tijdelijke verlenging van de toelating tot arbeid kan hernieuwd worden zolang men omwille van overmacht België niet kan verlaten. Een specifieke einddatum is hier momenteel nog niet voorzien.

  •  De Vlaamse Ondersteuningspremie (VOP) voor zelfstandigen: Om in aanmerking te komen voor deze premie moeten zelfstandigen met een arbeidshandicap aantonen dat hun netto-bedrijfsinkomen op jaarbasis hoog genoeg is. Door de coronacrisis dreigt dit voor velen onmogelijk te worden. Daarom wordt de mogelijkheid voorzien om het inkomen tijdens de crisismaanden niet mee in rekening te brengen zodat zij ook in de toekomst beroep kunnen doen op deze premie. Deze maatregel is ook in 2021 geldig.
  • Start- en stagebonus: Om ondernemingen te stimuleren om werkplekken tijdens deze moeilijke periode ter beschikking te stellen aan jongeren, heeft de Vlaamse Regering beslist om een aanvullende stagebonus toe te kennen van € 1000 bovenop de bestaande stagebonus. Bovendien kan deze eenmalig aanvullende stagebonus ook aangevraagd worden voor jongeren ouder dan 18 jaar. Elke onderneming die tussen 1 september 2020 en 31 augustus 2021 een leerwerkplek aanbiedt voor minstens 3 maanden kan van deze extra-steun genieten.
  • Aanwervingsincentive voor langdurig werkzoekenden: Deze subsidie wil werkgevers stimuleren om mensen van 25 tot 56 jaar die minstens twee jaar bij VDAB zijn ingeschreven als niet-werkende werkzoekende aan te werven en duurzaam te werk te stellen. Om te vermijden dat werkgevers door de coronacrisis bijkomend financieel verlies lijden door de mindere tewerkstelling van de werknemer, wordt de berekening van de premie gebaseerd op de maanden vóór de coronacrisis. Deze versoepeling was geldig tot eind december 2020.

Welvaartsfonds

De Vlaamse overheid is bezig met de oprichting van het Welvaartsfonds. Met de gezamenlijke inspanningen van publiek en privaat kapitaal zal dit fonds de Vlaamse bedrijven door de crisis loodsen en mee de omslag maken naar een duurzame economie. 

Het fonds zal kapitaal, quasi-kapitaal en achtergestelde leningen verstrekken. 

De doelgroepen zijn: 

  • start-ups en scale-ups die een financieringsnood hebben van €1,25 tot € 50 miljoen
    • door een tijdelijke negatieve impact op de business;
    • omdat kapitaalmarkten gesloten zijn;
  • start-ups en scale-ups die een opportuniteit zien in de huidige crisis en bijkomende middelen nodig hebben om een versnelling hoger te kunnen schakelen;
  • waardevolle innovatiegedreven bedrijven die het doelwit kunnen worden van buitenlandse overnemers;
  • bedrijven met een buy-out problematiek waar verankering en stabilisatie kan geboden worden
  • Vlaamse dochterondernemingen van internationale groepen die bijvoorbeeld via een buy-out zelfstandig een toekomst kunnen hebben;
  • alle innovatieve bedrijven (product, technologie, businessmodellen, diensten, enz...).

Wie financiering zoekt kan reeds contact opnemen. De contactinformatie en informatie over de investeringscriteria kan je raadplegen op de website welvaartsfonds.eu

Vanaf het tweede kwartaal van 2021 wordt het fonds juridisch opgericht en verder opgeschaald. Vanaf dan zal het voor de institutionele investeerders (fase 2) en de particuliere spaarder (fase 3) ook mogelijk zijn om mee te investeren in Vlaamse bedrijven.

Steun voor internationalisering

Steun Flanders Investment & Trade (FIT)

De Vlaamse Regering besliste om het Corona Exit-plan van Flanders Investment & Trade (FIT) en haar aangepaste dienstverlening uit te breiden met bijkomende steunmaatregelen in 2020. Het doel? Bedrijven voorbij de coronacrisis loodsen met acties op tal van fronten, in binnen- en buitenland. In 2021 worden er nieuwe oproepen voorzien. Voor Startende exporteurs liep er een oproep in maart. Een tweede oproep wordt voorzien in september 2021.   

Alle andere ondersteuning die FIT biedt tijdens de coronacrisis kan je hier terugvinden.

Steun voor promotie en export voor land- en tuinbouwproducten via VLAM

De Vlaamse overheid zal de komende 2 jaar bedrijven met innovatieve ideeën bijstaan voor de promotie van hun land- en tuinbouwproducten in het buitenland. De steun komt er als gevolg van de Brexit en in het kader van het relancebeleid Vlaamse Veerkracht na de coronacrisis. Het grootste deel van dit bedrag gaat naar de rechtstreekse ondersteuning van innovatieve exportprojecten: de VLAM-incubator. Daarnaast wordt in steun voorzien om de export richting het Verenigd Koninkrijk te vrijwaren en te ondersteunen, maar ook innovatieve projecten wereldwijd zitten in de pijplijn, evenals steun voor kleinere en startende bedrijven.

Meer informatie in het persbericht Steun voor promotie en export voor land- en tuinbouwproducten.

Sectorale Steun

Ook voor bepaalde sectoren die zwaar te leiden hebben onder de coronacrisis werden er steunmaatregelen uitgewerkt. voor deze sectoren werd er een aparte maatregel voorzien in de Subsidiedatabank

Sportsector

Voor de sportclubs getroffen door corona is er een sport noodlening. De belangrijkste kenmerken zijn:

  • doelgroep: voor sportclubs aangesloten bij een erkende sportfederatie, erkende sportfederaties en sportgerelateerde rechtspersonen. Een sportgerelateerde rechtspersoon is een rechtspersoon die ten behoeve van de sportieve werking van de sportclub of sportfederatie is opgericht. Hij of zij is aan de club of federatie verbonden om de werking ervan commercieel, fiscaal en/of operationeel te optimaliseren. 
  • van minimaal € 25.000 tot maximaal € 1 miljoen, terug te betalen over maximaal 9 jaar. De rente bedraagt 1% per jaar. 

Deze lening aanvragen kan vanaf 29 maart 2021 tot 31 december 2022. Meer informatie over de compensatiemaatregelen voor deze sector kan je terugvinden op de website van Sport Vlaanderen: Overzicht compensatiemaatregelen voor sportorganisaties.

Strategische Transformatiesteun COVID-19

Vlaamse kmo's en grote ondernemingen (heel Vlaanderen) die sinds 1 juni 2020 in het kader van COVID-19 extra investeren in de productie van COVID-19 relevante producten en diensten, kunnen een verhoogde investeringssteun bekomen in het kader van de tijdelijke uitbreiding van de Strategische Transformatiesteun (STS) van het Agentschap Innoveren & Ondernemen (VLAIO). Het maximale steunpercentage wordt bepaald op maximum 50% van de in aanmerking komende investeringen. De minimum investeringsdrempel varieert in functie van de grootte van de onderneming en bedraagt minstens € 250.000. Het investeringsproject moet binnen 6 maanden na de datum voltooid zijn waarop de steun is toegekend. Aanvragen moeten ingediend worden voor 1 november 2021.

Meer informatie op de website van VLAIO Strategische transformatiesteun covid-19 (tijdelijke-uitbreiding) en in de Subsidiedatabank

Blijf op de hoogte

Wil je op de hoogte blijven van wijzigingen van deze maatregel en andere maatregelen in de Subsidiedatabank? Dat kan via de gratis 'Nieuwsbrief van de Subsidiedatabank'.