Op weg naar een circulaire schoenensector?

Concurrenten aan tafel

Ysabel Nauwelaerts, professor internationale strategie aan de KU Leuven en gespecialiseerd in duurzame mode diende Recare about Shoes als Living Lab circulaire economie in. Samen met Ben Hagenaars, designer, docent aan LUCA School of Arts en mede-oprichter van ontwerpbureau Omvorm coördineert ze het project. 

Ze stelden een consortium samen dat de volledige waardeketen weerspiegelt: Cycleur de Luxe en Ambiorix als producerende merken, Torfs als retailer, Mister Minit als hersteller, en Flanders DC als sectororganisatie voor design. "Het was zeker niet evident om die bedrijven rond dezelfde tafel te krijgen", vertelt Ysabel. "Ze moesten daar vooral tijd in steken, en duurzaamheid blijft voor veel modebedrijven iets wat belangrijk klinkt maar nu even niet past. Toch hebben we ze kunnen overtuigen. En wat ik heel mooi vond: bij bijna alle partners zagen we in de loop van het project een evolutie. Ze kwamen kritisch binnen, maar stonden er aan het einde veel meer voor open."

Ben beklemtoont die ketenaanpak. "Je kan een honderd procent circulaire schoen ontwikkelen met alleen maar ecologische materialen. Maar als je er geen diensten en systemen omheen ontwerpt, belanden de schoenen binnen een snel-mode-traject net zo goed op de afvalberg. Verloren tijd en energie." 

Wat het project probeerde te doen, was die drie niveaus tegelijk aanpakken: het product, de dienst er rond, en het systeem waarbinnen dat alles werkt. Dat vereist, zegt Ben, een kruisbestuiving van kennisdomeinen die een enkel bedrijf of onderzoeksgroep niet in huis heeft. "Technologische innovatie is één domein. Gedragsverandering is psychologie. Economische haalbaarheid vraagt weer een andere expertise. Daarom is zo'n living lab interessant: het maakt kennis- en expertise overschrijdende samenwerking tastbaar."

VLAIO-bedrijfsadviseur Griet Vergauwen begeleidde het project als klankbord en facilitator. Ze zorgde voor verbindingen tussen het project en het lerend netwerk dat VLAIO opzette tussen de verschillende living labs. "Zo’n lerend netwerk was bijzonder waardevol", weet Ysabel. "Je leert van andere projecten en consortia wat opportuniteiten, valkuilen of struikelstenen zijn. Voor onze bedrijven niet altijd haalbaar om zelf bij te wonen, maar wij koppelden die inzichten terug tijdens onze eigen werksessies."
 

Een nieuw merk voor schoenverzorging

Een eerste concreet resultaat van Recare about Shoes vind je bij Torfs. Vertrekpunt was het (psychologische) inzicht dat schoenen vaker worden weggegooid om emotionele dan om functionele redenen. De zool is niet versleten, maar de schoen voelt niet meer nieuw aan. "Als je die levensduur met drie maanden kan verlengen, is de ecologische impact enorm", zegt Ben. "Miljoenen liters water, tonnen CO2 die je bespaart. Levensduurverlenging is nog altijd de meest impactvolle circulaire strategie."

Ben: “Op het Wonder festival in Kortrijk lanceerde Toon Torfs in 2025 ‘On&On’, een ecologisch sneaker-careconcept rond onderhoud en levensduurverlenging. Dat vloeide rechtstreeks voort uit de inzichten van ons project."

Ysabel vult nog aan: “We organiseerden verschillende repair cafés in Torfs winkels. Klanten konden er gratis hun schoenen poetsen, pimpen of kleine herstel patches aanbrengen om zo de band tussen schoen en drager, en ook tussen klant en retailer, te versterken.”

De schoen-in-schoen

Voor Patrick Vanneste, zaakvoerder van het Belgische lifestylemerk Cycleur de Luxe, leverde Recare iets anders op: een product dat zonder het project nooit van de grond was gekomen. "Als je niet deelneemt aan zo'n project, garandeer ik: zo’n idee blijft liggen. Om de zes maanden komt iemand ermee terug, maar het evolueert niet. Vandaag zitten we volop in de commercialisatiefase, en dat was zonder dit project nooit gelukt."

Patrick zag een opportuniteit in de markt van uniformschoenen. Bedrijven in de eventsector (recepties, beurzen, feesten) voorzien tijdelijk personeel regelmatig van schoenen. Na gebruik worden  die steevast weggegooid. Met een ‘schoen-in-schoen’ concept wil hij die afvalberg aanpakken. Een buitenschoen van leer of lokaal geproduceerd linnen, met daarin een vervangbare binnenschoen die industrieel gereinigd kan worden. "De binnenschoenen gaan met de kleding mee naar CWS waar ze een uitgetest reinigingsproces ondergaan", legt Patrick uit. "Zo krijgt de gebruiker nooit het gevoel van een vuile schoen. Je stapt gewoon in een nette binnenschoen."

De keuze voor linnen is bewust. Via Jos Vanneste heeft Patrick familiale banden met de vlasindustrie, en weet dat linnen van nature antibacterieel is. "Het meest duurzame product dat je kan hebben, zonder altijd naar leer te grijpen." De samenwerking met Mister Minit was daarbij cruciaal: door al in de ontwerpfase te mikken op demontage en herstel, verlengde Cycleur de Luxe de levensduur van de schoen structureel.

De commercialisatie is voorzien voor 2027, met productie in Portugal. Patrick erkent dat de geopolitieke context de plannen complexer maakt: door de druk van goedkopere productie elders kampen Portugese fabrikanten met tegenwind. "We gaan twee opties aanbieden: een Europese productie als het meest duurzame scenario, en een alternatief voor wie vooral naar prijs kijkt." De ambitie blijft onverkort: een B2B-schoen die bedrijven in staat stelt om duurzaamheid in hun aankoopbeleid te verankeren.

Maar de impact van Recare reikt voor Patrick verder dan dit ene product: “De aandacht voor ons B2B-plan triggert ook vragen bij consumenten. Die willen zo’n linnen sneaker ook graag aan hun voeten. En zo komt mijn Re>cycleur de luxe-collectie die ik vier jaar geleden lanceerde en nu bijna verdwenen was terug in het vizier.”

“De cycle of life”, noemt Patrick het filosofisch. En zijn zoon, die eerder geen interesse had in het familiebedrijf, is nu betrokken bij de projecten die Recare heeft opgeleverd. "Op die manier is zo’n Living Lab veel meer dan een subsidie. Het zet mensen in beweging."