Circulai meubeldesign

Samen experimenteren in de praktijk

Hoe breng je een hele sector in beweging? Het betrekkelijk korte en eenvoudige antwoord: met een living lab. Dat is een proeftuin waarin bedrijven, onderzoekers, overheden en eindgebruikers samenwerken aan innovatieve oplossingen voor complexe uitdagingen. Wat de transitie naar een circulaire economie bij uitstek is. Het unieke aan deze aanpak is dat het experiment niet achter gesloten deuren in een labo plaatsvindt, maar in de echte wereld. VLAIO ondersteunde via zijn Living labs circulaire economie 2025 projecten die innovatie tastbaar maken, risico's voor ondernemers verkleinen en ecosystemen opleveren die ook na het project blijven bestaan.

Binnen die visie ging het ambitieuze project TransFormMaker drie jaar lang aan de slag in de regio’s Genk en Mechelen. Hun missie? Samen met ontwerpers, fabrikanten, beleidsmakers en sociale economiebedrijven bouwen aan een meubelsector waarin grondstoffen lokaal blijven circuleren en vakmanschap hand in hand gaat met pure innovatie.

Ben Hagenaars, docent en onderzoeker bij LUCA School of Arts: “Wie een standaard interieur bekijkt, staat zelden stil bij de herkomst van die meubelen, laat staan bij waar ze uiteindelijk terechtkomen als ze stuk of versleten zijn. De meubelindustrie is traditioneel een lineaire sector. Grondstoffen worden ergens ter wereld ontgonnen en verwerkt tot een product. Als de consument erop uitgekeken is of als het meubel stuk is, rest vaak alleen nog de verbrandingsoven.”

Om dat patroon te doorbreken, sloegen verschillende lokale partners - zoals LUCA School of Arts, Thomas More, SyntraPXL, de steden Genk en Mechelen, sociale economie-partners en gevestigde meubelfabrikanten - de handen ineen voor TransFormMaker. Met de steun van VLAIO zetten ze een uniek ecosysteem op poten dat de ecologische voetafdruk van de meubelindustrie drastisch wil verkleinen.

Meer dan een meubel

Ben: "Het project reikt verder dan het valoriseren van restmateriaal. Met TransFormMaker introduceren we een nieuw perspectief: de transitie naar een circulaire economie zal alleen werken als we de hele keten meenemen: van ontwerper en producent tot retailer en transporteur. Kunnen we de productie weer lokaal organiseren, dan ontstaan er ook kansen om meubels aan het einde van hun levensduur lokaal te herstellen of te refurbishen. Dat is volgens mij cruciaal om onze Vlaamse en in een ruimer perspectief Europese meubelsector in stand te houden."

Waar een designer vroeger vooral keek naar esthetiek en comfort, moet die vandaag een systemische denker zijn. De cirkel moet aan de tekentafel al gesloten worden. Om die theorie om te zetten in tastbare praktijk, lanceerde TransFormMaker een open call. Vijf recent afgestudeerde designtalenten werden via een zorgvuldige juryselectie en een speeddatesessie gematcht met innovatieve meubelbedrijven. Het doel was om jonge ontwerpers een professioneel platform te bieden en samen te experimenteren met lokale reststromen.

Als ambacht huwt met high-tech prototyping

Een van de meest inspirerende matches bleek die tussen ontwerper Yanni Timmerman en Master Interior uit Turnhout, een gevestigde naam in de designwereld. Het bedrijf ademt al sinds de start een diepe liefde voor het meubelambacht.

Master Interior bouwt voort op een lange traditie in design, interieur en meubelambacht. De eigen meubelproductie zat vroeger onder Meubelambacht, maar sinds 2019 zijn de verschillende ambachten — van meubelmakerij en stoffering tot gordijnatelier — samengebracht op de site van Master Interior, het vroegere Master Meubel.

“Het DNA van Master Interior wordt gevormd door de grote meesters van het design,” vertelt operationeel directeur Gilian Theys. “Hun werk leert ons dat een goed meubel niet alleen mooi moet zijn, maar ook doordacht, maakbaar en duurzaam. Binnen TransFormMaker kunnen we die blik combineren met onze ambachtelijke kennis om jonge ontwerpers te ondersteunen in de stap van ontwerp naar realisatie.”

De samenwerking startte begin 2025 met een grondige analyse van de restmaterialen in het atelier van Master Interior. Grote stukken massief eiken of kostbaar walnoothout worden er sowieso bijgehouden om bijvoorbeeld het onzichtbare karkas van een zetel op te vullen, maar de echt kleine restjes bleven vaak liggen. Daarmee ging Yanni aan de slag. Omdat het atelier in Turnhout geen computergestuurde CNC-machines heeft, kon hij voor de high-tech prototyping terecht op Campus C-mine in Genk. "Het was voor ons ook erg boeiend om zo nauw bij die technische prototyping betrokken te zijn," vertelt Gilian nog.

Het resultaat van het co-creatietraject is een elegant, tolvormig bijzettafeltje. Yanni slaagde erin om de walnoothouten restjes stevig rond een centrale acrylbuis te verlijmen en het geheel daarna machinaal in een tolvorm te draaien. "De diepere boodschap achter het ontwerp is dat de vorm van de tol flexibel is," legt Gilian uit. "Het ontwerp past zich organisch aan de grootte en hoeveelheid van de beschikbare houtrestjes aan en kan net zo goed met restmateriaal van een andere houtsoort worden gemaakt." Binnenkort brengt Master Interior het tafeltje ook effectief op de markt, in een gelimiteerde oplage.

Vallen, opstaan en een sterke bondgenoot

Innovatie verloopt zelden rechtlijnig, en een living lab is per definitie een plek van vallen en opstaan. Toen een van de grotere industriële partners tijdens het traject getroffen werd door een faillissement, trilde het project even op zijn grondvesten. Dankzij een snelle, flexibele aanpak kon TransFormMaker de plannen gelukkig toch verder uitvoeren.

Daarin was de ondersteuning en expertise van VLAIO onmisbaar, waarbij VLAIO-bedrijfsadviseur Elien Danckaerts een sleutelrol speelde, zowel bij het opstellen van het dossier als bij het leggen van de juiste connecties. Het was via haar VLAIO-netwerk dat Master Interior bij het project betrokken raakte. "Haar persoonlijke begeleiding, de opvolging en de hulp bij de communicatie waren en zijn van enorme waarde," benadrukt Ben Hagenaars. 

Op naar meer succesvolle matches

Het hoogtepunt van het intensieve co-creatietraject vond plaats op 2 oktober 2025, met de opening van een grootschalige expo op C-mine in Genk die tot januari 2026 liep. En hoewel de eerste projectfase nu is afgerond, stopt het daar niet. TransFormMaker toonde de Vlaamse meubelsector wat er mogelijk is met lokale netwerken en de speciaal ontwikkelde TFM Atlas, een digitaal instrument dat regionale grondstoffenstromen in kaart brengt. De blik is nu op de toekomst gericht en er is inmiddels een nieuwe open call gelanceerd om nog meer ontwerpers en meubelbedrijven succesvol met elkaar te matchen.

Werd vervolgd

Met steun van C-mine, Stad Genk en Bovenlokale Cultuur (Vlaanderen) is intussen een nieuw TransFormMaker-traject gestart. Daarin worden zes jonge ontwerpers aan zes maakbedrijven uit de regio Genk-Hasselt gekoppeld. De scope is ruimer dan de meubelsector. De grote respons op de open calls (ruim dubbel zoveel aanmeldingen als beschikbare plaatsen) bevestigt de sterke interesse in samenwerking tussen ontwerpers en maakbedrijven.