Het decreet betreffende de brownfieldconvenanten voorziet een jaarlijkse oproep voor het indienen van projectaanvragen. De Vlaamse Regering nam op 23 oktober 2023 kennis van de inhoud en voorwaarden van de 17e oproep. Download hier de tekst van de 17e oproep en het aanvraagformulier.

Een project komt in aanmerking voor het faciliterend kader dat via een brownfieldconvenant wordt geboden, als de aanvraag voldoet aan de ontvankelijk- en gegrondheidscriteria. De ontvankelijkheidscriteria hebben betrekking op de huidige toestand van het projectgebied, de vorm en samenstelling van het aanvraagdossier. De gegrondheidscriteria hebben betrekking op de noodzaak van een gecoördineerd optreden tussen overheden en de meerwaarde die het afsluiten van een brownfieldconvenant biedt aan de realisatie van het project.

De minister bevoegd voor economie stelt bovendien specifiek per oproep bijkomende gegrondheidscriteria en voorwaarden vast. Oproepspecifieke criteria kunnen betrekking hebben op de doelstellingen van het brownfieldproject of de aard van de geplande herontwikkeling, de karakteristieken van de projectgronden of het gebied waarin het brownfieldproject gelegen is, of de aard of samenstelling van de projectstructuur.

Oproepspecifieke criteria in oproep 17

Gelet op de voordelen die verbonden zijn aan een brownfieldconvenant, worden in elk geval projecten beoogd die de inzet van een brownfieldconvenant en haar faciliterend kader verantwoorden. 

Voor deze oproep dienen de projecten aantoonbaar mee uitvoering te geven aan de beleidsambities die door Vlaanderen naar voren geschoven worden, op vlak van:

• ruimte om te ondernemen
• ruimtelijke kwaliteit
• duurzaamheid en circulariteit
• kansen voor circulaire economie 

Ruimte om te ondernemen

Op 23 mei 2025 hechtte de Vlaamse Regering haar goedkeuring aan het ‘Actieplan ruimte voor bedrijvigheid: beschikbaarheid bedrijventerreinen – aanpak en krijtlijnen’. Dit actieplan focust op de acties die Vlaanderen zal nemen om meer ruimte te creëren voor bedrijvigheid. Eén van de hoofdmaatregelen betreft de transformatie van bestaande bedrijventerreinen naar toekomstbestendige en ruimteproductieve locaties, De heringebruikname van leegstaande bedrijfsgebouwen en het verhogen van ruimtelijk rendement staan daarbij voorop. Via een brownfieldconvenant kunnen bedrijfssites met een saneringsproblematiek of andere complexe situaties opnieuw in circulatie gebracht worden. 

Het Decreet Ruimtelijke Economie (13 juli 2012) vormt het kader om een duurzaam en geïntegreerd economisch locatiebeleid mogelijk te maken. Daarbij worden instrumenten voorzien voor de inrichting, de uitgifte en beheer van bedrijfsruimte op lange termijn. Het subsidiebesluit bedrijventerreinen (19 juli 2019) beschrijft hiertoe de kwaliteitsvoorwaarden. 

Bedrijven zorgen voor toegevoegde waarde, werkgelegenheid, inkomsten en welvaart. Maar de ruimte om te ondernemen – in het bijzonder voor grote en omgevingsbelastende bedrijven – staat onder druk. Daarom moet voor sites met een economische bestemming of met een voormalige economische functie gestreefd worden naar het blijvend inzetten op het maximaal behoud (en het langetermijnbeheer) van ruimte om te ondernemen – in de ruime zin. Hiertoe wordt verwacht dat onderzocht wordt hoe maximaal kan ingezet worden op een invulling met (een aandeel aan) werklocaties en ruimte voor economische activiteiten. Het type bedrijfshuisvesting houdt rekening met de ligging, in concreto de vooropgestelde dynamiek, de knooppuntwaarde, het voorzieningenniveau en de directe omgeving. Het kan onder meer gaan om productieruimtes, KMO-units of ateliers, magazijnen, incubatoren, bedrijfsverzamelgebouwen, labo’s en onderzoeksfaciliteiten, trainings- en opleidingscentra, coworking spaces, voorzieningen voor (hernieuwbare) energiewinning of -opslag, … 

Voor brownfields die gelegen zijn aan of in de onmiddellijke nabijheid van bevaarbare waterwegen, wordt bijkomend verwacht dat de aanvraag expliciet aantoont hoe de herontwikkeling rekening houdt met de doelstelling om vervoer over het water en watergebonden economische activiteiten te bevorderen/ versterken. 

Tijdens de onderhandelingsfase kan het project bijgestuurd worden om het aanbod maximaal af te stemmen op de omgevingsfactoren en de behoefte in de regio.  

Om de site ook na herontwikkeling te behouden voor de vooropgestelde doelgroep, of te laten voldoen aan de vooropgestelde kwaliteitseisen en functies, is het belangrijk vooraf na te denken over het lange termijn beheer. Hierbij denken we bv. aan invoering van instrumenten zoals terugkoop, goedkeuring doorverkoop, een uitgiftebeleid, beheerstructuren, fondsvorming, ... 

Ruimtelijke kwaliteit

De Vlaamse Regering keurde op 11 september 2026 het voorontwerp van het Beleidsplan Ruimte Vlaanderen (BRV) goed. De Vlaamse Regering herbevestigt hiermee de doelstelling om bijkomend ruimtebeslag te doen dalen naar nul tegen 2040.

Het BRV verankert de bouwshift verder in het omgevingsinstrumentarium en stuurt naar een systeemverandering van ruimtelijk uitbreiden naar het herinrichten van de reeds ingenomen ruimte. De conceptnota zet de hoofdlijnen uit voor het Vlaamse ruimtelijke beleid. Drie ‘ruimtelijke transformatieopgaves’ en het ruimtelijk kompas met de ‘zes ontwikkelingsprincipes’ vormen de basis voor het ruimtelijk beleid op korte, middellange en lange termijn. 

De herontwikkeling van brownfields draagt er via ruimtelijke transformaties binnen het bestaande ruimtebeslag toe bij om tot een toekomstbestendig en kwaliteitsvol ingericht Vlaanderen te komen. Brownfieldprojecten dienen zich te richten op het verhogen van de ruimtelijke kwaliteit, efficiëntie en rendement door bijvoorbeeld hergebruik, intensivering en verweving van functies in goed gelegen gebieden, integratie van industrieel erfgoed, ... Dat zal, door maatwerk, leiden tot een verhoging van de leefomgevingskwaliteit, een klimaatrobuuste omgeving, tot meer basisvoorzieningen in de directe omgeving en tot een betere bereikbaarheid

Het ruimtelijk kompas kan als toetsingskader gebruikt worden om de juiste ruimtelijke keuzes te maken naar ontwikkelingsmogelijkheden en het te realiseren kwaliteitsvol ruimtelijk rendement binnen zes ruimtelijke ontwikkelingsprincipes:

• het fysisch systeem is sturend;
• kwaliteitssprong;
• geïntegreerde aanpak over sectoren heen;
• verweven wat kan, scheiden wat moet;
• zorgvuldig ruimtegebruik;
• knooppuntwaarde en voorzieningenniveau zijn sturend. 

Het projectvoorstel concretiseert de beleidsambities en –principes, afgestemd op de vooropgestelde dynamiek, de knooppuntwaarde, het voorzieningenniveau en de directe omgeving. Tijdens de onderhandelingen kan het project bijgestuurd worden in functie van een hogere ruimtelijke kwaliteit.

Slecht ontsloten sites met een onvoldoende voorzieningenniveau, kunnen (ev. deels) herbestemd worden naar open ruimte of een andere aanvaardbare bestemming zodat zij een rol kunnen opnemen ifv biodiversiteit, waterbeheer, groenwaarden, voedselproductie, recreatie, het opvangen van de gevolgen van klimaatverandering, het winnen van groene stroom, … 

Duurzaamheid en circulariteit

Op 3 april 2026 keurde de Vlaamse Regering de vijfde Vlaamse Strategie Duurzame Ontwikkeling (VSDO5) goed – met onder andere de missie met betrekking tot het verzekeren van een robuuste en toekomstgerichte bereikbaarheid via het knooppuntenmodel en de missie met betrekking tot circulaire economie. Deze vijfde strategie Op 26 november 2021 keurde de Vlaamse Regering de vierde Vlaamse Strategie Duurzame Ontwikkeling (VSDO4) goed. Deze vierde strategie sluit aan op het Decreet duurzame ontwikkeling van 18 juli 2008 dat de continuïteit van het beleid rond dat thema wil garanderen. 

Op 29 april 2022 keurde de Vlaamse regering het beleidsprogramma “Op weg naar circulair bouwen 2022 – 2030” goed. Dit plan legt de principes vast van circulair bouwen en welke stappen we willen zetten om dit te bereiken. 

De beleidsnota Economie, Wetenschap, Innovatie en Industrie 2024 – 2029 bevestigt dat de reconversies van verouderde terreinen en brownfields opportuniteiten bieden voor de verduurzaming van de bedrijventerreinen.

Van alle projecten wordt een kwaliteitsvolle aanpak en invulling, zowel op economisch, ecologisch als maatschappelijk vlak, verwacht.
In het bijzonder in de fase van de projectrealisatie, vormen brownfields – door de aanwezigheid van bestaande gebouwen en infrastructuur en de constructie van nieuwe – de ideale plek om circulaire en toekomstgerichte strategieën in de praktijk om te zetten. 

Zo’n 30 tot 40% van het afval in Vlaanderen komt uit de bouw. De wijze waarop we bouwen en wonen heeft bovendien een grote impact op onze CO2-voetafdruk. Daarom maakt een gezamenlijke omslag naar circulair bouwen een groot verschil.

Circulaire strategieën (zoals hergebruik, recyclage, verminderd materiaalgebruik, aanpasbaarheid, levensduurverlenging, decarbonisatie) vormen een belangrijk instrument om projecten efficiënter, flexibeler en waardevoller te maken op lange termijn. Een kwalitatief ontwerp houdt rekening met de flexibiliteit van het bouwwerk, zowel naar de functionaliteit en indeling toe als in het kader van toekomstige renovatie en afbraak. stomen de bouwsector klaar voor de toekomst. Door met minder materialen en/of minder producten aan eenzelfde behoefte te voldoen, ontstaan er CO2-winsten in de ontginning, productie, het transport en de afvalverwerkingsfase van deze (vermeden) producten. Ook hergebruik speelt hier een sleutelrol: door minder nieuwe grondstoffen en materialen te gebruiken, voldoen we met minder aan eenzelfde behoefte.

Circulaire strategieën slaan daarom op het benutten van mogelijkheden om (delen van) bestaande gebouwen en infrastructuur te hergebruiken of te recycleren. Bij de constructie van nieuwe gebouwen of infrastructuur is er aandacht voor het beperken van het materiaalgebruik en de daarmee verbonden milieu-impact over de hele levenscyclus van de constructie en zijn onderdelen. Een toekomstgericht circulair ontwerp houdt rekening met de flexibiliteit van het bouwwerk, zowel naar de functionaliteit en indeling toe als in het kader van toekomstige renovatie en afbraak. 

De indiener toont aan hoe gedurende de volledige projectlooptijd werk zal worden gemaakt van een kwaliteitsvolle, toekomstgerichte ontwikkeling, die efficiënt omgaat met materiaal en ruimte. Daarbij wordt expliciet aandacht besteed aan een doordacht gebruik van bestaande gebouwen en infrastructuur, klimaatresistent ontwerp en de aanpasbaarheid van het project op langere termijn. De ambities hieromtrent worden bij de start van het project gestructureerd bepaald en gedurende het verdere traject opgevolgd en waar nodig bijgestuurd. Voor de opvolging hiervan wordt het gebruik van een duurzaamheidsmeter (bvb. de GRO) of een gelijkwaardig instrument sterk aanbevolen. De projectindiener toont aan te beschikken over de nodige deskundigheid inzake duurzaam en toekomstgericht bouwen of hoe deze expertise in te schakelen.

Kansen voor circulaire economie

Het hierboven genoemde Voorontwerp Beleidsplan Ruimte Vlaanderen benadrukt het belang van een verzekerde toegang tot grondstoffen en van ruimte voor de uitbouw van een circulaire economie. 

De conceptnota “duurzaam voorraadbeheer van stortplaatsen” goedgekeurd door de Vlaamse regering op 16 oktober 2015, benadrukt het belang van de herwinning van grondstoffen en ruimte door een geïntegreerde aanpak voor bodemsanering en de winning van grondstoffen uit (voormalige) stortplaatsen. 

In Vlaanderen is ruimte nodig voor de uitbouw van een circulaire economie. Ruimte creëren voor bedrijfsactiviteiten die leiden tot herwinning van grondstoffen of tot een langere levensduur van producten of hun onderdelen, wint aan belang. Daarom is ook ruimte nodig voor brownfieldprojecten die op deze behoefte aan grondstoffenwinning inspelen. Het gaat bijvoorbeeld om projecten gericht op de inzameling, sortering en recyclage van materialen of afvalstoffen, of de herwinning van ruimte en grondstoffen door de herontwikkeling van voormalige stortplaatsen (enhanced landfill mining).

Ontvankelijkheidscriteria

Opdat een ingediend project in aanmerking zou komen voor onderhandelingen voor het bekomen van een brownfieldconvenant, dient het aan elk van volgende ontvankelijkheidscriteria te voldoen:

• het projectgebied voldoet aan de definitie van een brownfield zoals omschreven in artikel 2 en 3 van het decreet betreffende de brownfieldconvenanten;
• het aanvraagdossier wordt in een in de oproep vermelde indieningsperiode ingediend en bevat volgende elementen:
  • een volledig en correct ingevuld aanvraagformulier;
  • een financieel plan dat de financiële haalbaarheid van het project aantoont;
  • een lijst met daarin de reeds uitgevoerde projecten gekoppeld aan de samenstelling en expertise van de betrokken projectteams;
  • voor brownfieldprojecten waarbij (delen van) de projectgronden (potentieel) zijn verontreinigd - is vergezeld van de reeds beschikbare stukken aangaande deze (potentiële) verontreiniging (vb. oriënterend bodemonderzoek, beschrijvend bodemonderzoek, bodemsaneringsproject, …). De conclusies van deze onderzoeken volstaan;
  • een presentatie waarin de inhoud van het project wordt weergegeven. Deze zal gebruikt worden bij de toelichting van het dossier aan de beoordelaars;
• een mede-ondertekening als actor of een toestemming om de aanvraag in te dienen van alle houders van zakelijke rechten (eigendom, opstalrechten e.a.) op minstens 70% van de oppervlakte van de projectgronden;

Voor de percelen waarvoor het akkoord om mee te werken aan de totstandkoming van het brownfieldproject ontbreekt, dient de indiener aan te tonen dat het brownfieldproject zonder deze percelen niet kan worden gerealiseerd;

• een recent (minder dan 2 maand oud bij indiening van project) kadastraal plan en legger voor alle percelen in het ganse projectgebied. Mogelijke gekende afwijkingen ten opzichte van deze recente documenten dienen reeds te worden aangegeven door middel van de eigendomstitels;
• een schriftelijk bewijs dat de gemeente(n) - waarin de onroerende goederen gelegen zijn - kennis heeft/hebben genomen van de inhoud van de aanvraag en wenst/wensen mee te werken aan de totstandkoming van het brownfieldproject.

Door de indiening gaat de projectindiener akkoord met een onderzoek naar zijn kredietwaardigheid. Op verzoek van het permanent secretariaat moet daarvoor de nodige informatie worden aangeleverd.

Gegrondheidscriteria

De inhoud van het aanvraagdossier en de bijlagen zullen geëvalueerd worden op basis van de hieronder vermelde gegrondheidscriteria:

• de aanvrager toont aan dat het afsluiten van een brownfieldconvenant een aanmerkelijke faciliterende meerwaarde biedt voor de realisatie van het brownfieldproject;
• de aanvrager toont aan dat een gecoördineerd optreden tussen en van verschillende overheden noodzakelijk is;
• de aanvrager toont aan dat het voorgestelde project voldoet aan de criteria en randvoorwaarden van de projectoproep zoals boven beschreven.