Kartonnen dozen hergebruiken: circulair én sociaal

Tweedekansdozen

Wie eens rondkijkt in het magazijn van een distributiecentrum of een kmo ziet gegarandeerd stapels stevige verzenddozen staan. Die – jammer genoeg – meestal al na één transportrit de container invliegen, om tot papierpulp verwerkt te worden. Zonde, vond het RERUN-team. Dat moest toch zinvoller kunnen. 

RERUN is een coalitie van kennisinstelling UCLL, maatwerkbedrijven Blankedale en Bewel (ondersteund door Groep Maatwerk) en het circulaire stationery merk Redopapers. Hun voorstel was even eenvoudig als doeltreffend: gebruikte dozen ophalen bij bedrijven, ze ontdoen van oude etiketten, controleren of ze nog stevig genoeg zijn en netjes op stock leggen voor een volgende gebruiker. 

Praktisch en iteratief

"Ik ben in januari 2025 in het project gestapt, nadat de persoon die RERUN zou trekken was doorgeschoven naar een andere job", vertelt Ann Debeuf, docent duurzaam ontwerpen en verpakkingen aan AP Hogeschool en project manager van het RERUN-project bij UCLL. "Er waren al wat beslissingen genomen, maar we hebben alles meteen terug opengetrokken. En gelukkig kregen we van VLAIO door die verschuiving ook drie maanden verlenging om alles opnieuw scherp te stellen. We hadden gigantisch veel ideeën, maar we hebben uiteindelijk gekozen voor twee heel tastbare sporen. Kartonnen dozen een tweede leven geven, is er eentje van. Verzenddozen worden massaal gebruikt, maar dikwijls maar één keer. Als we daarvan zelfs maar een klein deeltje zouden kunnen redden, konden we veel winnen. Want elke doos die je hergebruikt, vervangt een nieuwe." 

"Voor ons maatwerkbedrijf was dit een prachtige kans", vult Marie-France Gérard aan, afdelingschef bij Blankedale. "UCLL had ons gecontacteerd en voorgedragen. Het was de allereerste keer dat wij als maatwerkbedrijf meestapten in zo'n VLAIO-project – en we deden het samen met Groep Maatwerk en Bewel uit Limburg. In maart 2024 kregen we de subsidie toegekend. In het begin was het nog een beetje zoeken hoe we het project zouden aanpakken. Maar toen Ann erbij kwam, raakte alles in een stroomversnelling." 

De aanpak van RERUN was bewust heel praktisch en iteratief. "We wilden niet gewoon wat theorie uitschrijven, we wilden testen wat de beste manier was om duurzaam om te gaan met papier en karton", legt Ann uit. "Eigenlijk kwam dat al bijna organisch. Bij Blankedale was er toevallig een klant die bereid was om gebruikte dozen apart te houden. En Bewel had een klant die specifieke dozen kon gebruiken. Zo konden we het in de praktijk testen: welke doos voldoet wel en welke niet? Hoe zit het met de kwaliteit? Het werd direct tastbaar." 

Kinderziektes

Al kwamen er in de praktijk ook wel wat kinderziektes naar boven. 

Marie-France: "In het begin kregen we een gigantische massa aan dozen binnen, een heel bont allegaartje. Daar zat van alles tussen dat we eigenlijk niet konden gebruiken. En als je dan niet goed oplet, zit je magazijn meteen overvol met een veel te grote stock – waar je niet altijd iets mee kan doen. We moesten dus duidelijk maken aan de bedrijven welke dozen we wilden en welke we niet konden gebruiken. We hebben toen ook onderzocht of we plakband moesten lostrekken. Dat bleek veel te tijdrovend, dus die lieten we gewoon hangen. We verwijderen enkel gevoelige bedrijfsinformatie en oude etiketten. Dat maakt het werk ook laagdrempelig. Iedereen kan dit aan. Je hebt geen grote investeringen of dure machines nodig, enkel een mesje." 

"Voor onze mensen is dit een geweldige bufferactiviteit", gaat Marie-France verder. "Valt het werk even stil op de vloer of wachten we op een nieuwe opdracht? Dan kunnen we meteen een paar palletten dozen klaarmaken. En wat we ook ontdekten: ook binnen ons eigen maatwerkbedrijf circuleren dagelijks massa's dozen die vroeger in de papiercontainer vlogen. Doordat we die nu zelf bijhouden en klaarmaken, gebruiken onze andere afdelingen ze om bestellingen in te pakken. En bedrijven uit de buurt beginnen ook te weten wat we doen, want ze bellen ons intussen zelf op met de vraag of we geen tweedekansdozen voor hen klaar hebben staan." 

Ann: “Het blijft wel zoeken naar een evenwicht. Een kartonnen doos heeft economisch gezien heel weinig waarde. Je moet dus zorgen dat je instroom en je afzet mooi met elkaar matchen. Vind je niet genoeg afnemers, dan stapelt je stock zich op. Heb je te weinig aanbod, dan haken kopers af. We mikken daarom vooral op distributiecentra. Die hebben stevige, uniforme dozen en vullen soms een hele perscontainer per dag. Als zij bereid zijn om die apart te houden, heb je meteen een stabiele stroom." 

Om vraag en aanbod vlot te koppelen, liet het project via het bureau Statik de website www.tweedekansdozen.be bouwen. Bedrijven vinden er kwalitatieve hergebruikdozen of bieden hun eigen overschotten aan tegen een fractie van de nieuwprijs. Ondertussen zet ook maatwerkbedrijf Kaliber de schouders onder het vervolg. Collega’s Mirto, Nektari, De Stroom en Waak tonen ook interesse om het lokaal verder uit te rollen. En vanuit de arbeidszorghoek is het Heilig Hart Ieper een gelotiveerde deelnemer. 

Kleuterspel

Naast verzenddozen boog RERUN zich over een tweede grote reststroom: papierafval van drukkerijen. Grote inschietvellen, afsnijdsels van posters en rollen behangpapier belanden dagelijks bij het afval, terwijl ze aan minstens één kant spierwit en van topkwaliteit zijn.

Ann: "Hier kwam de ervaring en kennis van Redopapers heel erg van pas. Zij zijn experts in het opwaarderen van papierresten. We vroegen ons af: wie verbruikt er dag in dag uit handenvol papier om te tekenen en te knutselen? Kleuters natuurlijk! Als je kleuterklassen bevoorraadt met gered papier, hoeven scholen minder nieuw materiaal aan te kopen." 

RERUN stelde daarom met het papierafval van meer dan tien drukkerijen en papierfabrikanten verschillende knutselpakketten samen. Grote vellen, meters behangpapier en stevig karton, netjes verpakt in een tweedekansdoos. Om nog meer waarde toe te voegen, sneden ze met oude stansvormen het restpapier in de vorm van maskers, feestkronen en konijnenoren. 

Negen kleuterjuffen in heel Vlaanderen kregen een proefpakket. Ann: "Hun feedback was geweldig. En het beeldmateriaal dat we via hen verzamelden gaf ons project een gezicht. Daarmee zijn we naar grote schoolleveranciers gestapt. Twee partijen, Baert en Lumap, toonden interesse en eentje zette de pakketten ook effectief in de markt. Al botsten we daar wel op de realiteit van het onderwijs. Scholen hangen vast aan strakke openbare aanbestedingen en raamcontracten, en juffen hebben zelf amper budget. Dat verander je niet zomaar op een paar maanden tijd." 

Toch lieten de partners het daar niet bij. Om het idee levend te houden bij het brede publiek, schonk Redopapers honderd knutselpakketten weg aan gezinnen om creatief de zomer door te komen. Daarnaast organiseerden ze een winactie waarbij een school een heel pallet knutselmateriaal in de wacht kon slepen, goed voor een heel schooljaar teken- en speelplezier.

Een pak minder CO2-uitstoot 

Aan het einde van de rit kijken de partners voldaan terug op het traject. Ann: "We kregen heel fijne steun van VLAIO. Bedrijfsadviseur Elien Danckaerts volgde ons van heel dichtbij op. Ze schoof regelmatig aan bij onze tweemaandelijkse vergaderingen en hielp ons bijsturen. Als ze een nuttig contact had of deuren kon openen met een mailtje, deed ze dat meteen." Marie-France beaamt dat: "Elien was er vanaf dag één bij en bleef altijd betrokken, heel bemoedigend." 

De cijfers spreken voor zich: duizenden dozen en honderden kilo's papier kregen intussen een nuttige herbestemming. Goed voor een pak minder CO2-uitstoot. Om de inzichten en het enthousiasme door te geven, organiseerde Groep Maatwerk onlangs een Lunch & Learn bij Blankedale. Marie-France: "We zagen daar heel veel interesse van andere maatwerkbedrijven en arbeidszorginstellingen. Zij zoeken allemaal zinvol, haalbaar werk voor hun mensen en RERUN is daarvan een heel mooi voorbeeld." 

"Ons dossier is nu officieel afgerond, maar het stopt hier niet", besluit Ann. "We wilden bewijzen dat een circulair en sociaal idee kan overeind blijven binnen de harde economie. Dat vraagt inderdaad veel volharding en geduld, maar het kán – dat bewijst ons project. Zolang je maar durft te beginnen en al doende bijstuurt."