100 ton ambitie voor vlasvezel in composieten
Drie jaar lang zag Gilles Koolen het niet. Tijdens zijn doctoraat aan de Composite Materials Group van KU Leuven werkte hij aan een geoptimaliseerde vezelbehandeling voor vlas, maar de commerciële doorbraak leek ver weg. "Ik had mooie resultaten, dat wel, maar ik dacht dat er niks in zat", zegt Gilles. Pas in zijn vierde jaar begonnen de mogelijkheden zich uit te kristalliseren.
Vandaag kan zijn spin-off BIOFIBIX een licht, stijf en goed dempend composietmateriaal op basis van vlasvezels produceren. Kostenefficiënt én op grote schaal. Het bedrijf maakt geen eindproducten, maar levert een vezelhalffabricaat waarmee fabrikanten hun eigen toepassingen bouwen, van sport tot mobiliteit. Medeoprichter Gilles Koolen vertrekt daarbij vanuit een nuchtere ambitie: tonnages die industrieel tellen. En die sprong van idee naar een verkoopbaar materiaal kreeg vorm met een VLAIO innovatiemandaat spin-off en innovatieve starterssteun.
Partnerships in plaats van een pilot plant
Vlas is geen nieuwkomer in Vlaanderen. Ongeveer 75% van de wereldwijde vlasproductie komt uit België, Zuid-Nederland en Noord-Frankrijk. De stevige vezels gaan voornamelijk naar de kledingindustrie, maar hebben ook eigenschappen die ze interessant maken voor composietmaterialen: van nature sterk, stijf en licht. Toch bleef het gebruik in composieten beperkt tot prototypes en kleine series. Technische uitdagingen en hoge kosten stonden grootschalige toepassing in de weg.
"Tijdens mijn doctoraat creëerde ik een verbeterd productieproces", legt Gilles uit. "Het maakt de vlasvezels in de composiet vochtbestendiger, laat ze beter hechten aan hun kunststof matrix en doet ze minder hars opnemen. Door dat laatste bevat de composiet relatief meer vlasvezels, wat zorgt voor betere eigenschappen."
Die vezelbehandeling is de kern van wat BIOFIBIX doet. Gilles kiest voor de productie bewust voor partnerships. "Het alternatief om helemaal zelf een pilot te bouwen had me weliswaar meer vrijheid geboden maar veel minder snelheid. Door zoveel mogelijk in partnerships te werken, kon ik vanaf dag één op groot volume leveren." Die aanpak werpt zijn vruchten af: BIOFIBIX heeft als startup een productiecapaciteit van honderd ton per jaar.
Schaalbaar en duurzaam
"We leveren een halffabricaat", verduidelijkt Gilles. "Onze klanten maken daar zelf een eindproduct van. We focussen voornamelijk op bedrijven en sectoren waar de eigenschappen van vlasvezelcomposieten – licht, stijf en goed dempend – het meest tot hun recht komen, bv. voor de productie van sportartikelen zoals padelrackets."
Een bijkomende troef is duurzaamheid. "Een vlasvezel maken kost 24 keer minder energie dan de productie van een koolstofvezel", vertelt Gilles. "Koolstof wordt gewonnen uit olie, terwijl vlas een natuurlijk product is dat CO₂ opslaat." Die combinatie van kostenefficiëntie en duurzaamheid moet BIOFIBIX marktleider maken in hoogwaardige composietmaterialen uit vlasvezel.
Gilles en zijn team zitten momenteel in twintig verschillende productontwikkelingstrajecten: padelrackets, daktenten, pop-up daken voor camperbusjes, caravan behuizingen. De weg naar serieproductie is lang. "Tussen je eerste testen bij een klant en een serieproduct zit typisch minimum een, meestal twee jaar", legt Gilles uit. "Eerst kijk je of het technisch gekwalificeerd kan worden. Dan komt de commerciële vraag: wil de eindklant dit? Brengt het genoeg meerwaarde?"
Van onderzoeker naar ondernemer
Die commerciële uitdagingen waren nieuw voor Gilles, maar niet onverwacht. "Ondernemerschap heeft me gedreven vanaf dag één van mijn onderzoek", vertelt hij. “Parallel aan mijn doctoraat werkte ik vijf jaar als consultant bij de European Alliance of Flax, Linen & Hemp”, de koepelorganisatie waar 10.000 bedrijven in zitten die met vlas werken. "Ik stond op beurzen als technische expert. Daar leer je natuurlijk heel veel: wie is er geïnteresseerd in vlas? Waarom? Wat zijn de huidige problemen? Op die manier kon ik mijn onderzoek gerichter sturen."
Voor de oprichting van zijn spin-off ging Gilles zijn licht opsteken bij Leuven Research and Development (LRD), de Tech Transfer Office dat wetenschappers ondersteunt die impactvolle innovaties willen commercialiseren. "Zij raadden mij aan om een innovatiemandaat spin-off bij VLAIO aan te vragen. Dat was eigenlijk de start van de onderneming – daar heb ik de kans gekregen om dat vroege idee in twee jaar tijd om te zetten naar het product dat we nu hebben. Dat was enorm waardevol."
Verticale integratie met vlasteelt
De samenwerking met Vanacker Rumbeke, een West-Vlaams vlasteelt- en verwerkingsbedrijf zorgde voor de doorbraak. Zaakvoerder Stijn Vanacker stapte mee in als medeoprichter en belangrijkste financiële investeerder. In een eerste investeringsronde haalde BIOFIBIX 300.000 euro startkapitaal op.
"De samenwerking met Stijn verzekert BIOFIBIX van een aanvoer van hoogkwalitatief vlas aan een stabiele prijs", legt Gilles uit. "Dat is niet evident, want de vlasmarkt is sterk afhankelijk van trends in de mode-industrie. Omgekeerd heeft de Belgische vlasindustrie er dankzij BIOFIBIX een bijkomende afzetmarkt bij."
Groei met voorzichtigheid
Bij de oprichting kocht BIOFIBIX het intellectueel eigendom over van KU Leuven. Het bedrijf vroeg eerst twee patenten aan, maar trok die later terug. "We hebben in samenspraak met LRD beslist om als trade secret verder te gaan", legt Gilles uit. "Een patent is een tweesnijdend zwaard: je hebt bescherming, maar je deelt ook alles wat je weet. In ons geval was het verstandiger om onze kennis niet publiek te maken."
BIOFIBIX groeit gestaag maar weloverwogen. Het team bestaat uit Gilles, Stijn Vanacker, twee ervaren sales consultants met dertig jaar ervaring in de composietindustrie, masterstudenten en jobstudenten van KU Leuven, en een part-time medewerker . "We zijn nu heel hard bezig om een extra fulltime aan te nemen die projecten verder kan converteren van eerste test tot serieproduct", zegt Gilles.
Die voorzichtige aanpak is bewust. "We hebben wel een beetje Vlaamse mentaliteit, misschien. We zijn low risk vergeleken met andere start-ups. Wij slaan niet boven onze stand. We kunnen honderd ton leveren terwijl we een super klein team zijn, maar de materialensector is kapitaalintensief – je moet die tijd wel doorkomen. Het gaat heel getrapt. Als we onze eerste sales hebben, kan het echt heel snel groeien."
Ondertussen blijft Gilles werken aan productverbetering. "Ik ben nog altijd onderzoeker. We kunnen nog heel veel doen rond de vezelbehandeling om die te finetunen voor specifieke applicaties." BIOFIBIX werkt aan varianten die gemakkelijker in complexe vormen kunnen worden gevormd, beter hechten met polyester harsen, of sneller geïmpregneerd zijn. Daarvoor wil het bedrijf een nieuw ontwikkelingsproject bij VLAIO indienen.
"Tijdens mijn begeleiding werd al snel duidelijk dat Gilles de blind spot van het ecosysteem gevonden had: een tussenspeler die de kwaliteit van de grondstof met een innovatief productieproces naar een hoger niveau tilt. Dit is echt zo'n case waarvoor ik graag als kritisch klankbord mocht fungeren."
Steun die doorwerkt
Na het innovatiemandaat spin-off volgde innovatieve starterssteun. "Ik heb een goed contact met Julie Peeters, mijn VLAIO-bedrijfsadviseur", zegt Gilles. "Met haar adviezen en steun vroeg ik innovatieve starterssteun aan. En ook bij startit@kbc, de incubator waar we nu onze kantoorruimte huren, hebben ze dat gepromoot."
“Met directe toegang tot 1000 ton vlas en een markt voor composiet halffabricaten van 24 miljard euro is het potentieel er zeker", rekent Gilles voor. "We willen op middellange termijn uitgroeien tot een bedrijf met 15 M€ omzet. Dat lijkt erg voorzichtig gerekend, maar je moet het nog wel halen."
"Vlasvezel is de sterkste en meest verfijnde natuurlijke vezel, al eeuwenlang voor verschillende toepassingen gebruikt", zegt Gilles. "Met BIOFIBIX maken we een nieuwe hightech toepassing voor het eerst economisch interessant en schaalbaar naar grotere volumes. Zo zijn de uitzonderlijke eigenschappen van vlasvezelcomposieten eindelijk toegankelijk aan een significant lagere kost."
Geïnteresseerd in de mogelijkheden en opportuniteiten in de bio-economie? Dan vind je hier zeker een aantal interessante links. En misschien biedt onze LinkedIn Nieuwsbrief jou extra inspiratie?