Living Lab Circulaire Houtcluster Grensland > resultaten
Samenvatting
Hout is een hernieuwbare grondstof die tijdens de groei CO2 uit de omgeving opslaat. Op het einde van zijn levensduur zal het hout, door verbranding of degradatie, de opgeslagen CO2 opnieuw aan de atmosfeer vrijgeven. Vandaag worden echter te veel houtresten te snel als energiebron ingezet, waardoor de opgeslagen CO2 te vroeg terug vrijkomt. Dit geldt zowel voor houtresten uit de productiefase als voor producten na een (eerste) gebruiksfase.
De uitdaging
Het hogere doel van dit living lab is om de levensduur van hout en houten producten zo lang mogelijk te maken – over verschillende productcycli heen - en minstens gelijk te schakelen met de groeiduur van kwaliteitshout (80 tot 120 jaar). Om dit doel te realiseren moeten volgende knelpunten aangepakt worden:
- hout duurzamer gebruiken tijdens gebruiksfase en nadien zo hoogwaardig mogelijk inzetten;
- samenwerking tussen bedrijven verhogen.
Leerlessen en resultaten
Het Living Lab Circulaire Houtcluster Grensland had als doel om via praktijkgerichte experimenten en samenwerking binnen de waardeketen circulaire innovatie in de hout- en meubelsector te versnellen. De focus lag op het ontwikkelen, testen en verankeren van circulaire oplossingen rond resthoutvalorisatie, biogebaseerde materialen en productoptimalisatie, met een sterke nadruk op kennisdeling, gedragsverandering en beleidsimpact.
Belangrijkste doelstellingen
- Ontwikkelen en testen van circulaire product- en procesinnovaties bij vier focusbedrijven.
- Verhogen van de maturiteit rond circulair ondernemen in de sector.
- Verankeren van succesvolle experimenten in bedrijfsvoering en beleid.
- Versterken van samenwerking tussen bedrijven, ontwerpers, maatwerkbedrijven en kennisinstellingen.
- Verspreiden van kennis en stimuleren van opschaling binnen en buiten het Living Lab.
Resultaten
Binnen vier thematische labs werden elf succesvolle experimenten uitgevoerd bij Decospan, G. Desmet, Group De Keyzer en Woodstoxx. Enkele concrete innovaties:
- Een 100% biogebaseerde fineerplaat (Decospan).
- Het “Recup Parket” uit parketoverschotten (Woodstoxx).
- Een prototype duurzame keuken met circulaire materialen (Group De Keyzer).
- Optimalisatie van maatvoering bij gebogen zitschalen met 7–15% materiaalbesparing (G. Desmet).
- Recyclage van MDF via Unilin, met 90 ton vermeden CO₂-uitstoot.
Daarnaast werden elf netwerk- en inspiratiesessies georganiseerd en een uitgebreide inventarisatie van resthoutstromen op het bedrijventerrein Grensland uitgevoerd. De Grensland.IN-formule groeide uit tot een structureel netwerkinstrument voor bedrijven in de regio.
Leerlessen
- Samenwerking als hefboom: De coördinatie door WOOD.BE, gecombineerd met de open leerhouding van de bedrijven, creëerde een vruchtbare voedingsbodem voor co-creatie. Deelnemers leerden dat circulaire innovatie niet op zichzelf staat, maar ontstaat in dialoog en wederzijds vertrouwen.
- Belemmeringen en kansen: Hoewel technische haalbaarheid vaak werd aangetoond, bleken economische haalbaarheid, regelgeving rond reststromen en beperkte schaal obstakels voor opschaling. Dit onderstreept de nood aan stimulerend beleid en aangepaste regelgeving.
- Lerend netwerk: Deelname aan het VLAIO lerend netwerk bood waardevolle inzichten, vooral rond impactmeting, governance van experimenten en hogere R-strategieën. De vertaalslag naar concrete acties bleek echter niet evident voor alle bedrijven, wat pleit voor meer structurele opvolging en kennisborging.
- Communicatie en disseminatie: Met 20% van de projectinspanningen gericht op communicatie werd een breed publiek bereikt via events, publicaties en een projectbrochure. Dit droeg bij aan bewustwording, netwerkvorming en het multiplicatoreffect.
- Impact op materiaal- en CO₂-reductie: Via concrete ingrepen werd een significante reductie gerealiseerd in materiaalverbruik en CO₂-uitstoot. Voorbeelden zijn de recyclage van MDF, levensduurverlenging van gevelhout en hergebruik van parketoverschotten. Daarnaast werd een duidelijke gedragsverandering vastgesteld bij bedrijven en hun klanten.
Duurzame verankering en vervolg
De succesvolle experimenten worden verdergezet binnen de bedrijfsvoering van de focusbedrijven. De Grensland.IN-formule blijft actief als netwerkinstrument. Een vervolgproject (“Houtbaar”) werd ingediend binnen de VLAIO hefboomcall, gericht op gedeelde resthoutinzameling en opschaling van circulaire toepassingen. De opgebouwde kennis blijft beschikbaar via partnerwebsites en wordt geborgd in het dienstverleningsaanbod van WOOD.BE.
Meer informatie
