De klimaatimpact van ziekenhuizen verkleinen

Voorbij de bekerdiscussie

Ziekenhuizen stellen zich vaak de verkeerde vraag, merkte Brecht De Tavernier toen hij als spoedarts actief was in het duurzaamheidscomité van de toenmalige GZA ziekenhuizen: "Het aantal uren dat er in Vlaamse ziekenhuizen gedebatteerd is over drinkbekers (plastic, glas of karton?) is gigantisch. Niet onbelangrijk”, benadrukt hij, “maar bij het operatiekwartier stelt niemand zich vragen. Het materiaal dat daar dagelijks gebruikt wordt, heeft een veel grotere invloed op ons milieu. Over de grondstoffen die daarvoor gebruikt worden, hoor je nauwelijks iemand, om over PFAS, bisfenolen of ftalaten helemaal te zwijgen.”

Dat verschil tussen wat voor de hand ligt en wat echt doorweegt, brengt Hospillar in beeld. Brecht: ”Dan leer je dat afval meestal amper 2 tot 4% vertegenwoordigt van de totale CO₂-impact van een ziekenhuis. De aankoop van medische goederen, verbruiksgoederen en apparatuur is goed voor 30 tot 35%. Duurzaam afvalbeleid is voor mij eerder een symptoom. Terwijl de echte impact veel vroeger in de keten zit, bij productie en aankoop."

Wat ziekenhuizen echt moeten weten

Brecht: "Met een gericht en efficiënt duurzaamheidsbeleid kunnen ziekenhuizen miljoenen euro's besparen. En dan heb ik het niet enkel over het optimaliseren van het energiebeleid en het watermanagement. Ik denk bijvoorbeeld ook aan het reduceren van voedselverspilling, het efficiënter omgaan met geneesmiddelendistributie van de ziekenhuisapotheek of het benchmarken van het aankoopbeleid. Er zijn best veel win-wins te boeken en die zoeken en realiseren we samen met onze klanten. We bewijzen dat  ecologische vooruitgang hand in hand gaan met significante kostenbesparingen. 

NZHI startte als consultancybedrijf. "Als consultant heb je in essentie enkel een laptop en expertise nodig," zegt Brecht. “Al snel stelden we vast dat er rond geneesmiddelen en medische producten geen bruikbare publieke datasets bestonden om de milieueffecten te berekenen. Met de bouw van onze eigen databank creëerden we de kern van ons bedrijf. Want net daar maken we het verschil met generieke ESG-platformen: die missen de essentie waarmee ziekenhuizen een roadmap naar een duurzame en veerkrachtige organisatie kunnen uittekenen.”

“Om uit te groeien tot een technologiebedrijf moesten we die kennis digitaliseren en intuïtief toegankelijk maken. Dat is Hospillar vandaag: een softwareplatform waarin artificiële intelligentie aangeleverde producten automatisch aan de juiste impactdata uit de databank koppelt. Wie inlogt, krijgt eerst een overzichtsdashboard met de belangrijkste indicatoren, van CO₂-impact en energie- en waterverbruik tot scope 1-, 2- en 3-emissies. Vervolgens kan je jouw ziekenhuis benchmarken tegenover vergelijkbare ziekenhuizen.”

In een sector waar de ambitie voor duurzaamheid vaak groter is dan de interne expertise, blijkt de consultancy die NZHI biedt nog vaak de opstap naar het platform. Brecht: “Binnen een straal van een drietal uur reistijd rond Antwerpen, bieden we zelf begeleiding en advies. In Brussel, Wallonië en Nederland zijn we volop de markt aan het verkennen. Maar ook in Engeland willen we eerste stappen zetten, met Frankrijk en Duitsland als vervolgstappen. Daar willen we met lokale consultants samenwerken."

Digitale puzzelstukken

Nog voor de officiële oprichting van NZHI stuurde Brecht een mail naar VLAIO. Daaruit ontstond een nauwe samenwerking met VLAIO-bedrijfsadviseur Kristine Debruyne. "Wat ik altijd gewaardeerd heb, is de open manier van denken waarop VLAIO met ondernemers omgaat," vertelt hij. "Ze luisteren in de eerste plaats naar je verhaal, geven suggesties en wijzen op interessante contacten, maar tegelijk laten ze veel vrijheid." 

Die begeleiding bleek bijzonder waardevol bij de digitalisering: verschillende puzzelstukken, van automatiseringskansen tot een geloofwaardige IT-partner, vielen toen samen. Veel sneller dan ingeschat, kon Hospilar de markt op: "Op dat moment moet je beslissen, spring je of niet. VLAIO heb ik daarbij ervaren als een partner die er is wanneer dat nodig is."

Duurzamer én weerbaarder

“Ziekenhuizen helpen om de juiste keuzes te maken, dat is de missie van NZHI”, beklemtoont Brecht en illustreert dit met een concreet voorbeeld. “Corona heeft de kwetsbaarheid van lineaire zorgketens duidelijk aangetoond. Het klassieke model van maken, gebruiken en weggooien werkte tot de internationale aanvoer stokte. 

Circulaire alternatieven lijken op het eerste gezicht complexer, maar lokaal georganiseerd kunnen ze net robuuster zijn. Herbruikbare producten vragen soms wat extra logistiek (producten ophalen, reinigen, steriliseren en opnieuw verdelen) maar met een Belgische of een Nederlandse producent  kan dat frequenter en dichter bij huis. Zo hoeven ziekenhuizen minder voorraad aan te houden, dalen afvalvolumes en groeit tegelijk de weerbaarheid van de zorg. Onze inzichten helpen ziekenhuizen om over zulke ideeën na te denken., ze te implementeren en de effecten ervan ook te meten”

Tegen de eenzaamheid

Het runnen van een start-up combineert Brecht momenteel nog steeds met zijn werk als spoedarts, al bouwde hij zijn klinische shiften af. Ondernemen kan soms eenzaam zijn. Daarom richtte hij bij de start een adviesraad van ervaren ondernemers op. Brecht: "Ze vertellen me niet wat ik moet doen. Belangrijker: ze adviseren vaker wat ik beter niet doe." Die toegang tot ervaring en kennis is nu belangrijker dan toegang tot kapitaal. Het zegt iets over de manier waarop hij NZHI bouwt: stap voor stap, kritisch bevraagd, met de blik gericht op zo groot mogelijke impact.