Zit er ook muziek in jouw fietshelm?
In een peloton van gedreven wielrenners valt hij niet meteen op: zwart, licht, aerodynamisch. Maar wie de Verde KinetiCore van het Mechelse Lazer Sport van dichterbij bekijkt, ontdekt zeventig procent gerecycleerd materiaal. Het schuim binnenin is herwonnen polystyreen. En de buitenschaal is geproduceerd uit oude cd’s. Het nylon van de banden kreeg ook een tweede leven. Ook bijzonder: anders dan vrijwel elke fietshelm op de markt zit deze niet aan elkaar gelijmd, maar gekoppeld via een gepatenteerd systeem dat toelaat hem op termijn opnieuw uit elkaar te halen. Het materiaal kan dan terug richting waardeketen. Klaar om een volgende helm te maken.
Lazer Sport, sinds 2016 onderdeel van de Shimano-groep, lanceerde de Verde in 2024 als pilootproduct van hun bredere circulaire doel. Zonder een reeks VLAIO-trajecten, die meer dan tien jaar teruggaan en waarvan de meest recente schakel een ontwikkelingsproject rond duurzaamheid is, was de finish nog niet gehaald. Nu wel.
De B-kant van een fietshelm
Schuim, kunststof schaal, plastic sluiting, nylon riem: een fietshelm is van origine onbestaande zonder fossiele grondstoffen. Per stuk een paar gram materiaal, maar miljoenen exemplaren wereldwijd, die aan het einde van hun levenscyclus vrijwel allemaal richting verbrandingsoven gaan. Net dat eindstation bracht Lazer aan het denken. “We produceerden helmen waarvan we wisten dat ze een derivaat zijn van olie,” vertelt Guido De Bruyne, R&D Manager bij Lazer Sport. “Niet meteen milieubewust. Dus werd de vraag: hoe maken we daar iets duurzaams van?”
Het VLAIO ontwikkelingsproject dat uit die vraag volgde, volgde drie sporen tegelijk. Spoor één: het klassieke schuim, geëxpandeerd polystyreen of EPS, vervangen door gerecycleerd EPS. Spoor twee: het polycarbonaat van de buitenschaal vervangen door een gerecycleerde variant. En spoor drie, het meest fundamentele, de hele opbouw van de helm herdenken zodat ze niet alleen gemonteerd, maar ook gedemonteerd kan worden. “In dat pilootproject zijn we erin geslaagd om de eerste stap richting closed loop te zetten,” zegt Guido. “We gebruiken bijna honderd procent gerecycleerd EPS. We gebruiken gerecycleerd polycarbonaat dat letterlijk uit oude cd’s komt. En we werken met gerecycleerde nylon. In totaal zeventig procent gerecycleerd materiaal.”
Second Life
Dat de helm achteraf weer uit elkaar kan, is het werk van EcoLoc, het gepatenteerde lijmloze demontagesysteem dat Lazer binnen hetzelfde traject ontwikkelde. In een industrie die al vijftig jaar fietshelmen verlijmt, is dat geen detail maar een ruptuur. Het patent betekent dat een Verde fietshelm opgehaald, gedemonteerd en grotendeels hergebruikt kan worden.
Guido: “Aan de inputkant hebben we een toeleverancier van gerecycleerd materiaal in Europa die ook bereid is om het oude materiaal terug op te nemen. Aan de outputkant werken we nu uit hoe we die helmen efficiënt ophalen en uit elkaar halen, en hoe we het materiaal dat daaruit voortkomt zo hoogwaardig mogelijk terug in onze waardeketen brengen. Niet downgraden tot een bloempot, maar op een vergelijkbaar niveau hergebruiken.”
Ook de Europese productie zit nog in pilootfase. Guido: “Europese productie is geen evidentie. Tot ongeveer 2005 was helmproductie in Europa standaard. Daarna is dat geleidelijk naar China verhuisd waardoor toelevering nagenoeg verdampt is. Dat opnieuw omkeren is niet vanzelfsprekend, ook al is het de enige manier om een duurzaam gesloten systeem te creëren.”
Tien minuten in de winkel
Hoe een fietshelm technisch in elkaar zit, is één verhaal. Maar hoe je dat vertelt aan iemand die hooguit een kwartier in een fietswinkel doorbrengt, is nog iets helemaal anders. Daar komt Sofie Hertog, Marketing Manager bij Lazer, in beeld. “Het is een fijne balans,” zegt Sofie. “Voor de overtuigde kopers, voorzien wij op onze Verde-pagina een document waarop je vindt waar onze materialen vandaan komen, hoeveel procent precies en hoe het patent precies werkt. Maar voor de grootste groep van onze klanten is duurzaamheid eerder een bonusargument zonder dat het de doorslag geeft.”
Voor die meerderheid werkt Sofie met tastbare, korte boodschappen. “Het percentage gerecycleerd materiaal is de opvallendste boodschap in onze communicatie. Maar het feit dat de helm gemaakt is uit oude cd’s is wat echt blijft hangen. Dat trekt klanten over de streep.” In het winkelmateriaal werkt Lazer met dat soort subtiele details die de duurzaamheidsboodschap concreet maken zonder de klant te bedelven onder uitleg.
Sofie ziet daarbij een duidelijk verschil tussen doelgroepen. “We merken dat urban fietsers, de mensen die naar het werk fietsen om gezondheids- en duurzaamheidsredenen, daar veel meer mee bezig zijn dan de performance-weekendrijders. Voor die eerste groep is de duurzaamheidsboodschap vaker doorslaggevend.”
De awards die de Verde inmiddels heeft binnengehaald, onder andere een Henry van de Velde, een ISPO Design Award, een IF Design Award en een Eurobike Green Award, spelen vooral een ondersteunende rol. “Voor onszelf zijn die awards een erkenning, voor de buitenwereld vormen ze een kwaliteitslabel,” weet Sofie. “Op merkniveau zetten we ze niet zwaar in, maar ze geven ons duurzaamheidsverhaal extra geloofwaardigheid. Het toont dat we er serieus mee bezig zijn.”
Geen Verde zonder EcoLoc
Wie naar de Verde kijkt, ziet het eindproduct van een traject dat veel verder teruggaat dan 2024. Geen Verde zonder EcoLoc. Geen EcoLoc zonder de jaren van materiaalonderzoek die eraan voorafgingen. En geen materiaalstudie zonder ondersteunende VLAIO-trajecten die Lazer in staat stelden om écht op de lange termijn te denken.
Tussen ongeveer 2014 en 2018 voerde Lazer een onderzoeksproject uit met UGent en KULeuven rond impactabsorberende materialen, onderdeel van het in 2023 opgehouden Strategisch Initiatief Materialen (SIM) van VLAIO. Guido: “Bij Lazer richtten we ons vooral op de korte termijn, op innovatieve ideeën die snel toepasbaar waren. De VLAIO-trajecten stelden ons in staat om óók op langere termijn na te denken over innovatie. De resultaten daarvan gebruiken we tot op vandaag.” Zo bevestigde de studie dat EPS - hoewel niet het meest sexy materiaal - qua gewicht, volume en impactabsorptie onovertroffen is. Parallel liep een project met de Universiteit Antwerpen rond ventilatie en comfort, waaruit Lazer zijn eigen interne testmethode voor luchtcirculatie heeft overgehouden.
Beide projecten klinken als achtergrondonderzoek, maar vormen samen het fundament waarop alles wat erna kwam, gebouwd is. “KinetiCore, dat we in 2022 lanceerden, is eigenlijk een onrechtstreeks gevolg van die materiaalstudie,” lacht Guido. “In plaats van te zoeken naar nieuwe materialen of allerlei toevoegingen, hebben we gekeken naar wat het beste materiaal is en hoe we dat zo goed mogelijk konden begrijpen en gebruiken.” Van kinderhelm tot WorldTour helmen zit KinetiCore vandaag in elke Lazer-helm. Het is Lazers alternatief voor het overbekende MIPS-schelpje dat inzet op geïntegreerde rotatie-impactbescherming in plaats van een extra laag bovenop.
VLAIO-Bedrijfsadviseurs Lore Veelaert en Bas Sturm begeleidden Lazer doorheen de meest recente fase van die ontwikkeling. In een door hen opgezette workshop onderzocht Lazer de hele productiecyclus. Die leverde heel wat nuttige doorverwijzingen naar o.a. OVAM en Vlaanderen Circulair ivm wetgeving en het ophalen van de helmen ‘einde levensduur’. Voor het opzetten van de closed loop op grotere schaal staat nieuwe afstemming met VLAIO op de planning, en zal de vraag rijzen welke instrumenten zich daarvoor het beste lenen, ook op Europees niveau.
Geslaagde nasleep na een hobbelige start
Wie nog verder in de tijd terugblikt, komt bij een project uit dat de finish niet haalde. Begin jaren 2010 zette Lazer samen met KU Leuven een onderzoeksproject op rond een tijdrithelm met ingebouwde ventilator. Guido: “Die ventilator is er nooit gekomen, wel een meer aerodynamische helm," Onrechtstreeks had het project nog positieve effecten. Guido zelf, die vanuit KU Leuven op het project werkte, werd bij Lazer aangeworven. Hij bracht niet alleen materiaalkundige expertise binnen, maar ook iets wat zich pas jaren later zou laten verzilveren: stevige werkrelaties met VLAIO en KU Leuven die hij verder zou uitbouwen..
Deel van een grotere equippe
Een ander kantelpunt vond plaats in 2016, toen Lazer Sport werd overgenomen door het Japanse Shimano. Managing Director Peter Duynslaeger schetst wat dat betekende. “Het R&D-team bij Lazer is sinds 2016 letterlijk vier keer zo groot geworden in FTE: van vier mensen naar ongeveer zeventien. Shimano staat in de markt bekend als een enorme drijver in innovatie, en precies om die reden zijn ze bij Lazer uitgekomen. Niet omdat we de marktleider waren, integendeel, maar omdat ons DNA matcht. De middelen die Shimano ter beschikking stelt, hebben onze innovatiedrang alleen maar aangevuurd.”
Ook de circulaire koers wordt door Shimano omarmd. “Zestig procent van Shimano’s omzet zit in Europa. Vanuit het Europese hoofdkwartier komt er stevige druk op de groep om hier het voortouw te nemen, en die druk is positief. Japan zelf neemt op duurzaamheid ook een voortrekkersrol in. Voor ons is Shimano echt een trekker, geen rem.”
In de aanloop naar een dolle sportzomer met onder andere de Tour de France blijft een Lazer-helm doen wat hij altijd deed: hoofden beschermen. Maar deze keer met een tweede leven al ingebouwd.
