Circulaire bouw: 3 jaar experimenteren en samenwerken als fundament voor de toekomst

Materialen: innovatieve toepassingen voor een duurzamere economie

Verschillende Living Labs bewezen dat bio- en hergebruikmaterialen klaar zijn voor opschaling:

• Hennep+ Living Lab ontwikkelde toepassingen met industriële hennep als circulair bouwmateriaal.
• Van Aarde naar Waarde testte leemsteen in echte bouwprojecten en toonde aan dat het zowel technisch als ecologisch interessant is.
• Living Lab Circulair Beton verkleinde de kloof tussen vraag en aanbod van circulair beton, o.a. via innovatieattesten en pilootprojecten.
• Brabantse Wouden als Circulair Houtplatform en Circulaire Houtcluster Grensland ontwikkelden producten zoals circulaire balken, biobased fineerplaten en recyclage-houttoepassingen, en stimuleerden hoogwaardig hergebruik in de houtsector.

Samenwerking: sectoren verbinden en kennis delen

De Living Labs brachten honderden partners samen: bedrijven, kennisinstellingen, financiële instellingen, maatwerkbedrijven, beleidsmakers en steden. Deze samenwerkingen creëerden nieuwe ecosystemen die ook na de projecten blijven bestaan.

• BRUG, kennisbrug tussen theorie en praktijk, bouwde aan een gedeeld platform en gedeelde taal voor circulair bouwen voor het versnellen en uitdiepen van kennisuitwisseling in de Vlaamse bouwsector, inclusief een AI-chatbot en documentatiemethodes. Op de website vind je tal van praktijkcases en bestaande tools, handleidingen en databanken die je meteen kan inzetten in je eigen praktijk.
• Circulaire Sloopteams ontwikkelde gidsen, hergebruikfiches en opleidingen om circulaire slooppraktijken in Vlaanderen te verankeren. Het Living Lab zorgde ook voor een directe, effectieve CO₂-uitstootvermindering.

Financiering: circulaire innovatie mogelijk maken

Het Living Lab MASCO (Materials-as-a-Service Company) bewijst dat circulariteit niet langer enkel een duurzaamheidsverhaal is. Dankzij de Circular Value Index, nieuwe contractmodellen en de MASCO-structuur wordt hergebruik een economisch rendabel systeem waarin producenten competitiever worden, bouwheren minder betalen en investeerders winst maken.

Digitalisering: data als motor voor circulariteit

Digitalisering is een cruciale hefboom voor hergebruik en levensduurverlenging. Digitale tools zorgen ervoor dat materialen traceerbaar worden, ontwerpkeuzes circulairder én dat nieuwe servicemodellen kunnen ontstaan.

Digital4CircularConstruction werkte aan digitale bouwpaspoorten, API’s en data-uitwisselingsstandaarden om circulaire keuzes in de bouw te versnellen.

Woonmodellen: nieuwe manieren om betaalbaar en circulair te wonen

• Hybride Wonen ontwikkelde een nieuw coöperatief woonmodel dat huren en kopen combineert en steunt op circulaire bouwprincipes.
• ImpaC³t onderzocht hoe circulaire wijkrenovatie sociaal, ecologisch en economisch versterkend kan zijn, en leverde richtlijnen op voor brede toepassing.

Slot: een sterke basis voor brede opschaling

De Living Labs hebben bewezen dat co-creatie, experiment en samenwerking krachtige motoren zijn voor de circulaire transitie. Ze zetten experimenten op en ontwikkelden digitale en fysieke tools en producten, die praktische en schaalbare oplossingen bieden voor circulaire vraagstukken in de bouwsector. Ze zorgden voor duurzame samenwerking, mentaliteitsverandering en beter beleid, en natuurlijk voor tastbare milieu- en klimaatwinst. Door oplossingen rond materiaalreductie, hergebruik en levensduurverlenging op te schalen, kan de productie van nieuwe producten substantieel worden verminderd, wat de energie-intensieve processen van grondstoffenwinning, productie en transport verlaagt. De Living Labs dragen dus direct bij aan het behalen van de Vlaamse Klimaatdoelstellingen.

De uitdaging voor de komende jaren? Deze innovatiegolf verder opschalen, zodat circulaire oplossingen de nieuwe standaard worden in Vlaanderen.

En verder?

In de laatste oproep voor VLAIO Living Labs Circulaire Economie (2025) bouwen we verder op de realisaties van de Living Labs en krijgen de volgende bouwgerelateerde projecten steun:

• SplitKit: het verbinden van energierenovatie en ruimtelijke sufficiëntie
• Matchmatter: een slim urban mining-proces bewerkstelligen door digitale ondersteuning en overzicht bij actoren-, materialen-, projecten- en financiële matchmaking. - Data2Totem: professionele, schaalbare en online beschikbare
• BIM-TOTEM koppeling: digitale brug voor materiaaloptimalisatie en CO₂-reductie.

Meer weten of meedoen?

De leerlessen van de vermelde Living Labs en verdere verwijzingen kan je vinden in de projectendatabank.

De impact en resultaten van alle Living Labs zijn gebundeld in het Impactrapport Living Labs Circulaire Economie. (zie studies 2025). Nog meer informatie over samenwerkingen rond circulair bouwen vind je ook via de werkagenda en community van Vlaanderen Circulair.

Ben je een onderneming of ondernemer met innovatieve uitdagingen en stevige groeiambities rond circulair bouwen? En ben je op zoek naar de juiste bedrijfsfinanciering? Met FINMIX Circulair Bouwen bieden we je de kans om je plan voor te stellen aan een panel van financieringsexperten. Heb je nog andere vragen, dan kan je ons ook steeds contacteren via circulair@vlaio.be of VLAIO-bedrijfsadviseurs.