AI en auteursrecht: hoe zit dat vandaag?

Is content gegenereerd door AI auteursrechtelijk beschermd? 

Jarn Baele: Het AI-systeem zelf zal nooit auteursrecht verkrijgen, maar jij kan dat mogelijk wel voor content gegenereerd door AI. De creativiteit van het werk mag niet bij het AI-systeem zitten. Het kan alleen als je zelf voor de creativiteit zorgt en AI louter als hulpmiddel gebruikt. Een beetje zoals een fotograaf die Photoshop gebruikt. Is jouw creatieve inbreng te klein, dan kan iedereen jouw creatie gebruiken. Een Duitse rechtbank oordeelde bijvoorbeeld dat een bepaald logo dat met AI gemaakt werd niet door auteursrecht beschermd was. Ook al had de maker heel veel prompts gebruikt en technisch bijgeschaafd. Die uitspraak is gebaseerd op begrippen die in de EU geharmoniseerd zijn en is dus ook voor België van belang.  

Voor auteursrecht gelden twee voorwaarden. Enerzijds moet je werk origineel zijn: een natuurlijk persoon moet er creativiteit in leggen, de persoonlijkheid van de maker moet erin weerspiegeld zijn. Anderzijds moet het werk een concrete vorm hebben, het mag niet zomaar een idee zijn. Bij AI-creaties loopt het vaak fout bij de eerste voorwaarde, je eigen creatieve stempel is mogelijk te klein. In een rechtszaak moet je met prompts gaan aantonen hoe het werk tot stand kwam.  

Moet je vermelden dat iets met AI gemaakt werd?

Het antwoord is genuanceerd. De AI Act is geldt sinds 2024 en treedt gefaseerd in werking. Vanaf augustus 2026 komen nieuwe verplichtingen waaronder een transparantieverplichting. Als je met AI een afbeelding, video, tekst, … maakt, dan moet je in bepaalde gevallen vermelden dat dit met een AI-tool gemaakt werd. Dit zal gelden voor deepfakes en gegenereerde of bewerkte teksten die het publiek informeren over zaken van algemeen belang. Gebruik je de tool alleen voor een spellingscontrole of doe je daarna zelf nog redactie op je tekst, dan geldt deze verplichting niet. Voor AI-gegenereerde afbeeldingen geldt dus geen algemene transparantieverplichting.

Mogen modellen zomaar getraind worden met bestaande (beschermde) content? 

Normaal niet, maar in het auteursrecht zat al voor het wijdverbreid gebruik van AI een uitzondering: de text and data mining exception. Die wettelijke uitzondering maakt het mogelijk om bestaande teksten en data te analyseren zonder voorafgaande toestemming van of vergoeding aan de makers. Jouw werk kan dus gebruikt worden om AI-modellen te trainen, tenzij je een opt-out doet. Dan geef je actief aan dat je niet wil dat jouw werk gebruikt wordt om AI voor commerciële doeleinden te trainen. Zo’n opt-out is eerder complex en wordt nog niet ten volle benut. De Europese Commissie onderzoekt of er betere manieren zijn om een opt-out mogelijk te maken. In de Verenigde Staten werkt het systeem trouwens wat anders dan in de EU, en wordt gebruik gemaakt van de ‘fair use’ uitzondering. 

Momenteel lopen veel rechtszaken. Vaak worden die conflicten buiten de rechtbank opgelost en krijgen we geen uitspraak. Maar de rechtszaken die hangende zijn, scheppen licht op wat kan en zullen complexe vragen beantwoorden. Zo rijzen bijvoorbeeld vragen als AI‑systemen content achter een paywall gebruiken. De toegang is dan niet duidelijk rechtmatig. Kan de auteur hier een schadevergoeding voor krijgen? Iets gelijkaardig gebeurt bij illegale websites, bijvoorbeeld websites waar je illegaal boeken of films kan downloaden. De content op die websites werd gepubliceerd zonder toestemming van de maker. Bijgevolg lopen de ontwikkelaars van AI-systemen het risico op aansprakelijkheid als ze die content gebruiken. Verschillende AI bedrijven hebben overigens al veel geld betaald aan rechtenhouders via licenties of partnerschapovereenkomsten.  

Kunnen ondernemers ervoor zorgen dat AI hun content niet gebruikt? 

Naast een opt-out kan je ook de crawling van AI-systemen beperken. Dat doe je door code toe te voegen aan je website of andere technische blokkades. Ook kan een beheersvennootschap in naam van de aangesloten auteurs een opt-out voorzien. 

Je kan verschillende online tools gebruiken om te weten of jouw werk gebruikt wordt om AI te trainen. Het nadeel van zo’n tools is dat ze nooit alle AI-systemen in hun database hebben en je het dus nooit 100% kan weten. 

Hoe kijk je naar toekomstige evoluties rond AI en intellectuele eigendom? 

De wetgeving en rechtspraak zijn net zoals AI volop in evolutie. Het Europees Parlement keurde onlangs een nieuw rapport goed dat pleit voor vergoeding voor auteursrechthebbenden. Dit rapport schetst pistes voor een nieuw kader voor licentieovereenkomsten. Ook moet gekeken worden naar oplossingen die zullen gelden voor werken die al gebruikt zijn.  

In de EU zijn we zeker op het juiste pad. De AI Act bouwt meer bescherming in en een duidelijk regelgevend kader kunnen we alleen maar toejuichen. De EU-wetgeving is ook van toepassing op de grote globale spelers die actief zijn op de EU-markt. Op vlak van intellectuele eigendom onderzoekt de EU commissie hoe auteursrechthebbenden eerlijk vergoed kunnen worden.

Amerika heeft een ander rechtssysteem. Op vlak van auteursrecht is fair use een breder begrip dan de Europese text and data mining exception. Amerikaanse rechtszaken hebben bijgevolg niet altijd dezelfde waarde hier. De EU is meestal, zoals bijvoorbeeld bij AVG, de voorloper en aan de strengere kant. Omdat de EU zo’n grote markt is, moeten anderen zich aanpassen. Daar zijn voor- en tegenstanders van. Beperkt het de innovatie, ja of nee? Het is altijd moeilijk om dat in te schatten. Een sterk regelgevend kader heeft meestal meer voordelen dan een losser kader met iets meer ruimte voor innovatie. 

Hoe gebruik je de productiviteitswinst van AI zonder zorgen over auteursrecht? 

Gebruik zeker AI om te creëren, maar hou de creativiteit bij jezelf. We verliezen creativiteit als we alles door AI laten creëren. Je ziet nu al dat websites die gemaakt worden door AI allemaal op elkaar lijken. Gebruik AI als een hulpmiddel. Geef het AI-systeem nooit de volledige controle. Je krijgt niet automatisch auteursrechten op de AI-output. 

Ook op software heb je in principe auteursrecht, maar op vibe coding niet automatisch. Vibe coding is nu een trend: je laat AI code schrijven op basis van een beschrijving van wat je wil. In principe hoeft dat geen probleem te zijn als je de code gewoon zelf gebruikt en geen licenties verkoopt. Anderen die ook vibe coden gaan wellicht gelijkaardige resultaten hebben. Het risico is dat je niet meer weet wat je aan het coderen bent en bugs niet kan fixen. Dan heb je in het slechtste geval toch externe hulp nodig.