Water is een kostbare grondstof 

Het is de laatste jaren almaar duidelijker geworden: zoet water is een kostbare grondstof. Zonder water is er geen leven mogelijk, maar behalve waterschaarste kan ook wateroverlast ernstige gevolgen hebben. Door de klimaat- en biodiversiteitscrisis is de waterhuishouding van onze planeet in de war. De gevolgen hiervan worden ook steeds zichtbaarder in onze eigen regio. De waterbeschikbaarheid in Vlaanderen is laag in vergelijking met andere Europese landen (SERV, 2020). Volgens het World Resources Institute (2019) staan grote delen van Vlaanderen onder “extreem hoge druk”. 

De voornaamste onderliggende redenen voor de waterschaarste in België zijn de hoge bevolkingsdichtheid, de relatief beperkte aanwezigheid van oppervlakte- en grondwater met weinig instromende grote rivieren en het beperkt hergebruiken van water. Ook de ruimtelijke inrichting draagt bij aan de lage waterbeschikbaarheid: verharding vermindert infiltratie van hemelwater, net als het droogleggen van wetlands en het rechttrekken van waterlopen (Waterbeleidsnota 2020-2025). De opwarming van het klimaat zal deze waterstress verder negatief beïnvloeden: winters zullen doorgaans natter worden, maar zomers droger. 

Deze evolutie vormt een uitdaging voor onze gehele samenleving. Iedereen zal moeten meewerken om oplossingen te bieden, ook de bedrijven. Watertekorten zorgen voor een ontwrichting van het scheepsvaartverkeer en brengen de waterbevoorradingszekerheid in het gedrang, met ketenproblemen en/of mogelijke productievermindering of -stopzetting tot gevolg. Naarmate water een schaarser goed wordt, zal op langere termijn de prijs stijgen, met hogere productiekosten tot gevolg. In uiterste watersnood kan de industrie zelfs volledig afgekoppeld worden. Kortom: elk bedrijf doet er goed aan om duurzaam met water om te gaan en haar afhankelijkheid ervan robuuster te maken.

Hoe ga je als bedrijf duurzaam om met water? 

Uit een Voka-enquête van mei 2021 blijkt dat 8 op de 10 bedrijven binnen vijf jaar willen investeren in waterbesparende maatregelen. Tegelijkertijd botsen ondernemingen nog op heel wat knelpunten. Nochtans zijn veel maatregelen technisch matuur en ook vanuit bedrijfseconomisch oogpunt interessant.

Manieren om duurzaam met water om te gaan en/of water te besparen kunnen erg breed gaan. Ook voor ondernemingen waarvan water geen deel uitmaakt van de kernactiviteit zijn er interessante pistes. Het gaat bijvoorbeeld om waterbesparing, hemelwateropvang, waterhergebruik en een beter beheer van waterstromen.

Water besparen in productie en sanitair

Waterbesparing kan zowel binnen productieprocessen als bij sanitaire toepassingen. Mogelijke maatregelen zijn:

• waterbesparing binnen bestaande productieprocessen en/of -toestellen;
• waterbesparing bij sanitaire toepassingen, bijvoorbeeld:
  • waterbesparende kranen;
  • dubbele spoelknoppen bij toiletten;
• waterbesparing door procesgeïntegreerde nieuwe technologie, bijvoorbeeld actieve koeling met glycol in plaats van water;
• voorbehandeling en ontharding enkel toepassen op die waterstromen waarvoor dit noodzakelijk is;
• de frequentie van het reinigen van toestellen of vloeren verlagen;
• waterbesparing bij niet-essentieel gebruik, zoals:
  • het beregenen van de bedrijfstuin;
  • het wassen van de transportvloot.

Hemelwater opvangen en gebruiken

Bij veel bedrijven liggen er kansen om (extra) hemelwater op te vangen en te gebruiken voor laagwaardige toepassingen. Niet alle opportuniteiten rond hemelwateropvang worden vandaag al benut, zowel wat betreft het volume hemelwater dat wordt opgevangen als het type gebruik. Mogelijke maatregelen zijn:

• extra hemelwater opvangen;
• hemelwater gebruiken voor laagwaardige toepassingen;
• hemelwater beter beheren via systemen voor opvang en infiltratie;
• geloosd en gezuiverd water beter laten infiltreren.

Het opzuiveren van hemelwater voor hoogwaardigere toepassingen is voor kleinere volumes meestal niet economisch haalbaar. Voor grotere volumes kunnen er wel mogelijkheden zijn.

Afvalwater zuiveren en hergebruiken

Er zijn technisch mogelijke opportuniteiten voor verregaande waterzuivering en hergebruik van afvalwater van huishoudelijke aard of proceswater. Zo kan de waterketen verder worden gesloten door bijvoorbeeld effluentwater verder te zuiveren. Mogelijke technologieën voor waterhergebruik binnen hetzelfde proces zijn:

• membraanbioreactoren;
• ultrafiltratie en omgekeerde osmose;
• helofytenfilters;
• omgekeerde osmose op effluentwater.

Deze technologieën worden kostenefficiënter naarmate het waterverbruik toeneemt. Voor kleinere waterverbruikers zijn de terugverdientijden doorgaans langer. Soms zijn er ook vergunningstechnische of ruimtelijke beperkingen.

Kies maatregelen in functie van het waterverbruik

Niet elke waterbesparende technologie is voor elk bedrijf economisch interessant. Voor kleine waterverbruikers is het doorgaans goedkoper om kraanwater of grondwater te gebruiken dan om te investeren in technologieën zoals verregaande waterzuivering. Er zijn voor kleinere waterverbruikers wel maatregelen die rendabel kunnen zijn, zoals:

• procesgeïntegreerde technologieën die het waterverbruik verminderen;
• waterbesparing bij sanitaire en andere niet-essentiële toepassingen;
• een gerichtere inzet van ontharding en andere voorbehandelingstechnieken.

Meten, monitoren en sensibiliseren

Een goed inzicht in het waterverbruik helpt bedrijven om besparingsmogelijkheden te identificeren en het effect van maatregelen op te volgen. Daarom blijven meting en monitoring belangrijk. Ook sensibilisering van werknemers kan bijdragen aan een lager waterverbruik. Mogelijke acties zijn:

• werknemers sensibiliseren om spaarzamer met water om te gaan;
• waterverbruik meten en monitoren;
• waterstromen beter in kaart brengen.

Tot slot kunnen ook duurzamere vormen van waterbemaling bijdragen aan een meer duurzaam waterbeheer.

Deze ondernemers zetten in op duurzaam waterverbruik:

Het Vlaams beleidskader rond duurzaam watergebruik: Blue deal

De Vlaamse Blue Deal wordt opgemaakt in uitvoering van het Waterwetboek (in juridische termen het Decreet Integraal Waterbeleid’ uit 2003, gecoördineerd in 2018). In 2020 lanceerde de Vlaamse Regering een eerste Blue Deal. Hiervoor werd € 75 miljoen ingezet vanuit relancebudgetten en werden tal van projecten opgestart en gerealiseerd. In juli 2025 keurde de Vlaamse Regering een nieuwe Blue Deal goed. Dit is een ambitieus en samenhangende visie die Vlaanderen beter moet wapenen tegen de gevolgen van klimaatverandering met droogte en overstromingen. Volgende strategische doelen worden vooropgezet: minder wateroverlast én minder waterschaarste, een betere bescherming van het grondwater, een betrouwbare (drink)watervoorziening en een verbeterde waterkwaliteit in onze waterlopen. De Blue Deal is een uitnodiging tot samenwerking en licht toe welke beleidsinitiatieven tijdens de huidige legislatuur zullen bijdragen aan het realiseren van die strategische doelen. VLAIO werkt mee aan meerdere acties binnen de Blue Deal.