Samen tegen de hitte: Europese projecten maken Vlaanderen leefbaarder

Koele routes door de stad

In steden kan het op warme dagen meerdere graden warmer zijn dan in het omliggende gebied. Vooral ’s nachts blijft de warmte tussen gebouwen, straten en pleinen hangen. Dat weegt op de gezondheid, de economie en de leefbaarheid van buurten. Het Interreg Noordzee-project Cool Cities vertrekt vanuit die urgente uitdaging.

Cool Cities bouwt aan een netwerk van koele routes en koele plekken. Het gaat om straten met meer schaduw, rustpunten waar mensen kunnen pauzeren en veilige trajecten voor wie op warme dagen extra kwetsbaar is. De partners werken daarvoor een Cool Network Plan uit, testen maatregelen in verschillende steden en bundelen hun ervaringen in een roadmap die ook andere steden kunnen gebruiken.

Sint-Niklaas trekt mee aan de kar in Vlaanderen. De stad maakt een koel netwerkplan en vertaalt dat naar een actieplan voor de stationsomgeving. Die buurt vormt de schakel tussen de Stationswijk en de Driekoningenwijk, twee dichtbebouwde wijken waar meer groen en water een groot welkom zijn. Het sterk verharde stationsplein wordt zo een plek waar Sint-Niklaas kan tonen hoe kleine en grote ingrepen samen een verschil kunnen maken.

Verkoeling begint in de wijk

Een koele stad begint bij de buurt. Want zelfs binnen één stad kunnen de verschillen groot zijn: een groene wijk voelt helemaal anders aan dan een omgeving met veel steen en weinig schaduw. Dat is het vertrekpunt van Cool Neighbourhoods, een project binnen Interreg Noordwest-Europa.

In negen pilootgebieden in Nederland, België, Frankrijk en Luxemburg werken partners samen met lokale betrokkenen aan koelere buurten. Samen vergroenen ze meer dan 30.000 m² publieke ruimte. Ze maken buurtactieplannen, ontwikkelen trainingen en meten welke ingrepen het meeste effect hebben. Het resultaat: meer schaduw, gezondere leefomstandigheden en extra ruimte voor biodiversiteit.

De Vlaamse partners brengen elk een sterke expertise mee. Sioen onderzoekt hoe textieloplossingen kunnen helpen, van schaduwzeilen en gevelmembranen tot verticale tuinen, met aandacht voor betaalbaarheid. De Provincie Antwerpen leidt het luik rond training en ondersteuning en bouwt hiervoor bouwt verder op haar ervaring met klimaatopleidingen. Ze maakt ook een implementatieplan voor de PIVA-school. De Universiteit Antwerpen ontwikkelt strategieën en tools om te bepalen welke maatregelen in welke buurt het meeste opleveren. 

Kleine steden versnellen hun klimaataanpak

Ook kleinere steden krijgen steeds vaker te maken met hitte, droogte en hevige regen. Het grensoverschrijdende project Clim@Villes, binnen Interreg France-Wallonie-Vlaanderen, helpt hen om sneller werk te maken van klimaatadaptatie. Het project deelt kennis, organiseert inspiratiebezoeken en begeleidt pilootprojecten in zes steden. Daarbij staan concrete oplossingen én burgerparticipatie centraal.

De provincie West-Vlaanderen leidt het project en helpt kleine steden om sterke voorbeelden uit te bouwen. In Diksmuide krijgt het Vestingspark vorm als groene verbinding tussen een woonwijk en het stadscentrum. Kuurne versterkt het Vlaspark en brengt via zachte verbindingen en natte natuur meer groen en water tot in de kern. Izegem zet dan weer in op een groene ontmoetingsplek voor jong en oud, met ruimte voor spelen en natuureducatie.

Groenere bedrijventerreinen, koelere werkplekken

Ook bedrijventerreinen warmen snel op, omdat ze vaak grotendeels verhard zijn. Het project IB-Green, binnen Interreg Noordwest-Europa, wil die terreinen omvormen tot koelere, groenere en aantrekkelijkere plekken.

IB-Green zet in op groen-blauwe infrastructuur: ontharding, beplanting, wateropvang en verkoelende publieke ruimte. Zo wil het project aantonen dat economische activiteit en klimaatoplossingen elkaar kunnen versterken.

Green Energy Park brengt als Vlaamse partner praktijkervaring in vanuit het beheer van een bedrijventerrein. In Zellik analyseert het park klimaat- en economische risico’s en voert het een pilootactie uit. Daarbij zoekt het maatregelen die werknemers, bedrijven én omliggende woonwijken voordeel opleveren. Digitale hulpmiddelen zoals AR en VR maken zichtbaar hoe zo’n terrein er in de toekomst kan uitzien.
 

Slimme ramen temperen de hitte binnen

Verkoeling draait niet alleen om straten, pleinen en parken. Ook gebouwen moeten beter bestand zijn tegen warme zomers. Want hoe warmer het wordt, hoe vaker airco’s draaien en hoe hoger het energieverbruik is. Het project U-SAVE, binnen Interreg Vlaanderen-Nederland, zoekt de oplossing in ramen die zich aanpassen aan de seizoenen.

U-SAVE ontwikkelt een slim raam met thermochroom glas. Dat glas regelt automatisch hoeveel zonnewarmte binnenkomt. In de winter laat het warmte en licht door. In de zomer helpt het oververhitting beperken. Ook het raamkader en de zonwering worden mee ontwikkeld, zodat de oplossing als geheel werkt.

Vlaamse partners spelen daarin een sleutelrol. Imec, Universiteit Hasselt, AGFA-Gevaert NV en Group Ceyssens brengen kennis samen over materialen, coatings, raamopbouw, productie en toepassing. Samen met Nederlandse partners testen ze de oplossing in kantoorgebouwen. Zo wil U-SAVE tonen hoe gebouwen comfortabel kunnen blijven met minder energie voor koeling. De Vlaamse partners krijgen hiervoor naast de middelen uit het Europees Fonds voor Regionale Ontwikkeling (EFRO), bijkomende financiering vanuit het Fonds voor Innoveren en Ondernemen (FIO).

Europese samenwerking brengt verkoeling dichterbij

Deze projecten tonen hoe breed de aanpak tegen hitte kan zijn. Vlaamse steden, provincies, kennisinstellingen, bedrijven en verenigingen testen nieuwe oplossingen, meten hun impact en leren van partners in andere regio’s. Wat lokaal begint, groeit zo uit tot kennis die ook elders toepasbaar is.

Verkoeling begint dus niet pas wanneer het kwik stijgt. Ze begint bij keuzes die we vandaag maken: meer schaduw, meer groen, meer water, slimmere gebouwen en sterkere samenwerking. Dankzij Interreg kunnen Vlaamse partners die keuzes samen met Europese buren sneller omzetten in tastbare resultaten.