Europese regio’s vragen meer aandacht voor bedrijfsoverdracht
Bedrijfsoverdracht is meer dan een einde van een carrière. Succesvolle overdrachten zorgen ervoor dat bedrijven, werkgelegenheid, expertise en lokale dienstverlening behouden blijven. Het Europese REBTES-project publiceerde in dat kader een rapport met een vergelijking van de ecosystemen voor de overdracht van kmo’s in 6 Europese regio’s en doet 8 aanbevelingen om ze te versterken.
Het REBTES-project is een Interreg Europe-programma dat focust op kennisdeling rond bedrijfsoverdracht bij kmo’s. Het project bracht de ondersteuning van bedrijfsoverdrachten bij kmo’s in de zes deelnemende regio’s in kaart en vergeleek die systemen met elkaar: Slovenië, Kroatië, Vlaanderen in België, Utrecht, Zuid-Ostrobothnia in Finland en Ivano-Frankivsk in Oekraïne.
De onderzoekers bekeken onder meer hoeveel beleidsaandacht bedrijfsoverdrachten krijgen, hoe betrokken organisaties samenwerken, hoe ondernemers worden aangesproken, welke data beschikbaar zijn en hoe advies, financiering, matchmaking, regelgeving en maatschappelijke beeldvorming zijn georganiseerd.
Geen eenduidig model, wel gelijkaardige uitdagingen
Uit de vergelijking blijkt dat er geen universeel model bestaat dat in elke regio werkt. Toch keren dezelfde uitdagingen terug: ondernemers beginnen vaak te laat aan hun overdrachtsplanning, het ondersteuningsaanbod is versnipperd en een bestaand bedrijf overnemen wordt nog te weinig gezien als een volwaardige weg naar ondernemerschap, vernieuwing en groei.
Voor micro- en kleine ondernemingen zijn de uitdagingen bijzonder groot. De transacties zijn vaak beperkt van omvang, financiering is niet vanzelfsprekend en lokale, informele netwerken spelen geregeld een belangrijke rol bij het vinden van een koper.
Meer zichtbare expertise
Alle onderzochte regio’s beschikken over organisaties en diensten die bedrijfsoverdrachten ondersteunen. Ze verschillen wel sterk in de mate waarin die actoren, diensten en beleidsmaatregelen samen een duidelijk en toegankelijk geheel vormen.
De vergelijking wijst onder meer op gecoördineerde ondersteuning in Slovenië en Zuid-Ostrobothnië, aanhoudende beleidsaandacht in Vlaanderen, een ruime private adviesmarkt in Utrecht en onderzoek en sensibilisering via evenementen in Kroatië. In Ivano-Frankivsk wordt het ecosysteem actief uitgebouwd in uitzonderlijk moeilijke omstandigheden.
Verschillende regio’s beschikken over nuttige gegevens, maar er blijven grote hiaten in de opvolging van geplande en afgeronde bedrijfsoverdrachten.
Vlaanderen excelleert in bewustmaking
Vlaanderen zet sterk in op bewustmaking rond bedrijfsoverdracht. De jaarlijkse Week van de Bedrijfsoverdracht is dit jaar aan de 16e editie toe (14-20 november). Het succes zit in het sterk ecosysteem van partners. Consultants, boekhouders, ondernemersorganisaties en sectorfederaties zetten allemaal mee hun schouders onder de campagne.
Dit sterk Vlaams ecosysteem biedt het hele jaar door voordelen voor ondernemers. Ze kunnen bij VLAIO terecht voor informatie en praktische tools. In de online expertendatabank kunnen ondernemers gespecialiseerde adviseurs en overnamebemiddelaars zoeken die hen coachen en begeleiden bij de overdracht. Ook de online marktplaatsen waar kopers en verkopers elkaar makkelijk kunnen vinden, is een troef van het ecosysteem.
Voorbereiding is aandachtspunt
Die sterke ondersteuning vertaalt zich echter niet altijd in een tijdige voorbereiding. Uit de Vlaamse studie ‘Bedrijfsoverdracht in Vlaanderen 2023’ blijkt dat redenen gelinkt aan de kandidaat-opvolger, ongunstige marktomstandigheden en familiale redenen de belangrijkste belemmeringen zijn bij het plannen van de overdracht van de leiding. Ook loslaten speelt een rol. Voor veel ondernemers is een onderneming een levenswerk dat ze niet gemakkelijk uit handen geven. Ze stellen gesprekken over de overdracht en een eerste gesprek met een potentiële opvolger bijgevolg nog te vaak uit.
Acht aanbevelingen
De uitdagingen beperken zich niet tot de zes onderzochte regio’s. In heel Europa worden ondernemers ouder, net als de rest van de bevolking. Sterke regionale ecosystemen zijn daarom nodig om eigenaars en potentiële kopers bij elkaar te brengen en hen tijdens het overdrachtsproces toegang te geven tot advies, financiering en andere ondersteuning.
-
1Permanente coördinatie
Permanente coördinatie om de beleidsaandacht vast te houden, actoren te verbinden en de ontwikkeling van het ecosysteem te sturen.
-
2Duidelijk en afgestemd dienstverleningsaanbod
Een duidelijk en afgestemd dienstverleningsaanbod met zichtbare aanspreekpunten en een vlotte doorverwijzing.
-
3Terugkerende sensibilisering, communicatie en opleiding
Terugkerende sensibilisering, communicatie en opleiding die bedrijfsovername voorstellen als een weg naar ondernemerschap en groei. De publicatie stelt ook voor om een Europese dag of week van de bedrijfsoverdracht te verkennen.
-
4Gedeelde definities en indicatoren
Gedeelde definities en indicatoren om geplande en afgeronde overdrachten en, waar mogelijk, de ontwikkeling van bedrijven na een overdracht op te volgen.
-
5Hoogwaardig deskundig advies
Hoogwaardig deskundig advies in elke fase van het proces, met een belangrijke rol voor accountants om het onderwerp tijdig aan te kaarten en ondernemers door te verwijzen.
-
6Financieringsoplossingen op maat van kleine bedrijfsoverdrachten
Financieringsoplossingen op maat van kleine bedrijfsoverdrachten, ook als de koper weinig eigen middelen of waarborgen heeft.
-
7Verschillende kanalen om kopers en verkopers te koppelen
Verschillende kanalen om kopers en verkopers te koppelen, van digitale platformen en professionele bemiddelaars tot evenementen en lokale netwerken.
-
8Duidelijkere begeleiding
Duidelijkere begeleiding bij de juridische, fiscale en administratieve vereisten van verschillende vormen van bedrijfsoverdracht.
Daarnaast stelt de publicatie voor om een permanente Europese coördinatiefunctie te onderzoeken. Die kan kennis over bedrijfsoverdrachten bewaren, leren tussen regio’s ondersteunen en gezamenlijke initiatieven rond monitoring, onderzoek, communicatie en opleiding vooruithelpen.
Naast de algemene aanbevelingen zijn er ook aandachtspunten per regio. Het rapport ‘Bedrijfsoverdracht in Vlaanderen 2023’ vermeldt deze drie aandachtspunten voor Vlaanderen:
-
1Vroeger voorbereiden en bedrijfsoverdracht meer bespreekbaar maken
De voorbereiding van een overname door familieleden of een externe overnemer moet tijdig gebeuren. Emotionele en culturele drempels bij ondernemers blijven een belangrijk aandachtspunt. Verdere sensibilisering is nodig: vandaag voorbereiden staat niet gelijk aan morgen stoppen. Vroeg beginnen met de voorbereiding zorgt voor de tijd die nodig is om alle pistes grondig te onderzoeken en obstakels weg te werken.
-
2Meer zicht krijgen op gerealiseerde overdrachten
De Overnamebarometer biedt inzicht in intenties, voorbereiding en drempels, maar gerealiseerde overdrachten worden niet systematisch geregistreerd. Betere dataverzameling en koppeling met andere registers zorgt voor een beter overzicht.
-
3De afstemming tussen verschillende overheden versterken
Het rapport pleit voor regelmatig overleg tussen de overheden. Een betere afstemming van de regionale ondersteuning op de juridische en fiscale kaders moet een gunstiger klimaat voor bedrijfsoverdracht creëren.
Over REBTES
REBTES – Developing Regional SME Business Transfer Ecosystems is een interregionaal samenwerkingsproject dat wordt gefinancierd door Interreg Europe. Het ondersteunt de ontwikkeling van ecosystemen voor kmo-bedrijfsoverdrachten en de verbetering van het overdrachtsbeleid in zes Europese regio’s.