De EU moderniseert het modellenrecht: wat betekent dit voor jou?

Van fysieke producten naar digitale ontwerpen

Het klassieke modellenrecht was vooral afgestemd op tastbare producten zoals meubels, verpakkingen, gebruiksvoorwerpen, modeartikelen of machineonderdelen. De nieuwe regels houden rekening met de digitale realiteit, waardoor nu ook de visuele vormgeving van digitale producten en toepassingen onder modelbescherming kan vallen. Denk bijvoorbeeld aan een animatie in een app, een virtueel object of een product dat uitsluitend online bestaat.

Voor ondernemingen in software, gaming, e-commerce, ‘slimme’ toestellen of digitale dienstverlening is dat een belangrijke evolutie. De look & feel van een digitale toepassing is vandaag immers vaak een onderscheidende troef.

Let wel: de bescherming heeft enkel betrekking op de uiterlijke vormgeving, softwarecode of technische werking valt nog steeds niet onder modelbescherming.

Nieuwe naam, nieuw symbool

Ook de terminologie werd aangepast. Het vroegere “gemeenschapsmodel” is voortaan een “Uniemodel”. Dit gaat gepaard met een nieuw modelsymbool: Ⓓ. Daarmee kunnen houders van een geregistreerd model duidelijk maken dat een ontwerp beschermd is. Dit kan een preventief effect hebben. Het maakt klanten en concurrenten duidelijk dat het ontwerp niet zomaar gekopieerd mag worden.

Betere bescherming tegen misbruik van 3D-bestanden

De opkomst van 3D-printen vroeg om aangepaste regels. De hervorming in het modelrecht biedt nu meer mogelijkheden om op te treden tegen het ongeoorloofd maken, delen, downloaden of verspreiden van bestanden waarmee een beschermd ontwerp kan worden nagemaakt.

Dat is relevant voor ondernemingen die werken met CAD-bestanden, 3D-printmodellen of digitale productiedata. Waar vroeger vooral het fysieke namaakproduct centraal stond, wordt nu ook meer aandacht besteed aan de digitale tussenstap die namaak mogelijk maakt.  

Flexibeler ontwerpen indienen

Ook de aanvraagprocedure werd gemoderniseerd. Naast de klassieke afbeeldingen kunnen nu ook digitale voorstellingswijzen ingediend worden. Dit is vooral interessant voor complexe producten, bewegende onderdelen of digitale ontwerpen die moeilijk in enkele stilstaande beelden weergegeven kunnen worden.

Ook praktisch is het eenvoudiger: je kan nu verschillende ontwerpen samen indienen. Alle ontwerpen in een meervoudige aanvraag hoeven niet langer tot dezelfde Locarno-klasse te behoren. Per aanvraag kan je tot 50 ontwerpen indienen.  

Voor ondernemingen met een brede productlijn vereenvoudigt dit de administratieve afhandeling aanzienlijk.

Volg je modellenportefeuille goed op

De procedurele regels zijn ook gewijzigd. Bepaalde taksen moeten vooraf worden betaald en de vernieuwingstaksen stijgen, vooral in latere beschermingsperiodes. Wil je een publicatie uitstellen? Dan is een goede opvolging belangrijk. Als de formaliteiten niet vervuld zijn voor het einde van de uitstelperiode, wordt het ontwerp automatisch gepubliceerd.

Nieuwe regels voor wisselstukken  

De hervorming verankert ook de zogenaamde reparatieclausule. Die beperkt in bepaalde gevallen de mogelijkheid om modelrechten in te roepen tegen onderdelen die uitsluitend worden gebruikt om een samengesteld product te herstellen en het oorspronkelijke uiterlijk te herstellen.

De maatregel moet de concurrentie op de markt voor wisselstukken bevorderen en bijdragen aan een duurzamere economie. Voor deze regeling geldt een overgangsperiode en zijn er specifieke voorwaarden.

Ook namaak in transit komt sterker in beeld

De bescherming tegen namaak wordt eveneens uitgebreid. Een geregistreerd Uniemodel kan voortaan ook worden ingezet tegen namaakgoederen die via de EU worden vervoerd, zelfs als ze niet bestemd zijn voor verkoop op de Europese markt.

Dat geeft ondernemingen extra mogelijkheden om op te treden tegen namaak.

Kies bewust hoe je jouw ontwerp beschermt

De nieuwe indieningsmogelijkheden bieden meer flexibiliteit, maar vragen wel om een doordachte aanpak. Dynamische en 3D-bestanden hebben technische beperkingen. Bepaalde bestanden bevatten bijvoorbeeld geen kleur- of textuurinformatie en de weergave kan verschillen naargelang de gebruikte software.

Als kleur, materiaal, afwerking of textuur essentieel zijn voor het ontwerp, blijven klassieke afbeeldingen soms de veiligere keuze. Wie ook buiten de EU bescherming wil aanvragen, moet er bovendien rekening mee houden dat niet alle landen dezelfde digitale formaten aanvaarden.