Welkom in de wondere wereld van merken, modellen, octrooien, en auteursrecht

Elk jaar vieren we op 26 april "World Intellectual Property Day". Daarmee wordt niet enkel het belang van intellectuele eigendom (IE, of in het Engels Intellectual Property, afgekort IP) gepromoot, maar wordt tegelijkertijd ook de kracht van innovatie en creativiteit in de kijker gezet. Maar wat zijn dat precies, intellectuele eigendomsrechten? En waarom zijn ze voor jou als ondernemer zo belangrijk? En vervolgens, hoe claim je ze? Hoe pak je het aan? En bij wie kan je waarvoor terecht? Op al deze vragen geven we je in dit dossier een antwoord.

Lubach versus Rumag

Maar laten we beginnen met een recent voorbeeld dat uitgebreid de media haalde: “Lubach versus Rumag”, een verhaal over Intellectuele Eigendom in vier fases: creativiteit, diefstal, ontmaskering en verwerking.

Fase 1: creativiteit. Stel je voor dat je op een onbewaakt moment uiterst creatief uit de hoek komt en dat je jouw ingeving op Twitter en/of Facebook met de wereld deelt. Zoiets als: “Mijn vrienden nodigden me uit voor een kampeerweekend. Ik begon alvast met een to-do-lijstje: 1. Nieuwe vrienden.” Toegegeven, behoorlijk grappig. En dat het gesmaakt wordt, meet je af aan de likes en shares die je krijgt. Een boost voor je ego.

Fase 2: de diefstal. Maar wat nu als je drie jaar later ontdekt dat jouw grappige uitlating plots op t-shirts prijkt. Dat mensen dus met jouw inventieve grapje op hun borst rondlopen. En dat er m.a.w. een bedrijf is dat jouw citaat vertaald en gekopieerd heeft, ze op een t-shirt print en er geld mee verdient? Wat dan? Voel je je bestolen?

Fase 3: de ontmaskering. In Nederland is er een uiterst winstgevende onderneming die dat doet. En er is ook een populair satirisch tv-programma “Zondag met Lubach” dat die praktijk naar buiten brengt en op grappige wijze aanklaagt. Het hek is van de dam.

Fase 4: de verwerking. Het bewuste programma is door heel veel mensen bekeken en brengt wel wat teweeg: de CEO van het bedrijf in kwestie wordt door de Raad van Bestuur aan de kant geschoven en er worden wel wat lessen rond intellectuele eigendom getrokken naar aanleiding van deze zaak.

 

Wist je dat Belgische bedrijven en onderzoekers in 2019 in totaal 2.423 octrooien aanvroegen bij het Europees Octrooibureau (EOB)? Dat is 3,2 procent hoger dan in 2018 én een nieuw record. Met 1.554 octrooiaanvragen tekent Vlaanderen voor 64,2% van alle Belgische aanvragen.

Bron: www.ewi-vlaanderen.be

 

Maar wat is Intellectuele Eigendom precies?

Er zijn tal van definities voor Intellectuele Eigendom (IE) te vinden op het internet, maar deze van BOIP is een prima vertrekpunt: “Intellectuele Eigendom is de verzamelnaam voor rechten op uitgewerkte ideeën en creatieve concepten, zoals vormgeving, uitvindingen, muziek, merken, software, games, teksten en foto's.

Op basis van de ontstaanswijze van het eigendomsrecht kan je binnen die verzameling twee hoofdcategorieën onderscheiden: 

  1. industriële eigendomsrechten die men pas verkrijgt na een formele (registratie)procedure. Het gaat hier om vindingen met een veelal economisch karakter. Denk aan uitvindingen, nieuwe geneesmiddelen, nieuwe plantenrassen of een nieuw design, die je beschermt door middel van respectievelijk octrooien, kwekersrechten en tekening- en modelregistratie. Ook onderscheidende tekens zoals merken, handels-, vennootschaps- of domeinnamen worden als industriële eigendomsrechten beschouwd.
  2. literaire en artistieke eigendomsrechten ontstaan automatisch op het ogenblik van de creatie zelf: eigen gecreëerde muziek, literaire werken, schilderijen, beeldhouwwerken, foto’s, uitvoeringen, omroepuitzendingen, … kunnen niet straffeloos door anderen dan jezelf geclaimd, gekopiëerd of gecommercialiseerd worden.
 

Wil je je nog beter informeren over de verschillende rechten die er bestaan en weten waarvoor ze je beschermen? Lees er dan hoofdstuk 1 van “ons patent boekje” even op na. Daarin vind je een bevattelijk overzicht terug.

 

En waarom is IE belangrijk?

In 2019 vroegen Belgische bedrijven en onderzoekers in totaal 2.423 octrooien aan bij het Europees Octrooibureau (EOB). Dat is 3,2 procent hoger dan in 2018. Niet enkel een nieuw record, maar ook een beduidend grotere stijging tov het Europese gemiddelde. Met 1.554 octrooiaanvragen tekent Vlaanderen voor 64,2% van alle Belgische aanvragen. Waarom vragen ondernemingen, onderzoeksinstellingen en universiteiten octrooien aan?

Het eerste argument om een vinding te registreren, ligt voor de hand: bescherming. Met een octrooi, met een (model- of merk)registratie sta je een stuk steviger in je schoenen wanneer je inbreuken vaststelt. Een registratie, kortom, helpt vermijden dat concurrenten er vandoor gaan met jouw ideeën, ontwerpen, uitvindingen of concepten. Jij bent de enige, unieke, officiële eigenaar en dat geeft uitsluitend jou het recht om het te commercialiseren, te verkopen of er een licentie op toe te kennen. 

Maar er zijn meer voordelen. Veel meer.

 

Wist je bijvoorbeeld dat klimaatactiviste Greta Thunberg haar naam en die van haar beweging als merk liet beschermen? Daarmee wil ze vermijden dat individuen of organisaties commercieel misbruik maken van haar bekendheid.

 

Zo wijzen heel wat studies uit dat ondernemingen met intellectuele eigendomsrechten hogere opbrengsten per werknemer realiseren dan ondernemingen zonder. En ook dat ze veelal meer werknemers hebben aan wie ze hogere salarissen betalen. Uit diezelfde studies blijkt nog dat deze correlatie tussen IE en economische voorspoed vooral voor kmo’s geldt.

 

IE verstevigt m.a.w. je concurrentiepositie, het verhoogt de waarde van je onderneming en maakt jouw bedrijf interessanter voor investeerders. Die laatsten beseffen immers dat ze omwille van het octrooi minder risico lopen en een grotere kans hebben dat hun investering wordt terugverdiend.

 

Een octrooirecht bijvoorbeeld bewijst dat je als kmo ernstig bezig bent. En dat wekt vertrouwen. Bij zakenpartners, bij potentiële klanten, bij leveranciers, maar zeker ook bij potentiële investeerders. In de VLAIO-podcast ‘IE, tips en tricks”, stelt VLAIO IE-experte Elke De Rijck: “Als bedrijfsadviseur van VLAIO begeleid ik vaak technologische bedrijven. En dan merk ik dat Intellectuele Eigendom vaak een hefboom is naar verdere samenwerking met grotere spelers in de markt die interesse hebben in die specifieke technologie. Soms leidt dat zelfs tot overnames.”

Maar ook omgekeerd kan een onderzoek naar mogelijke octooien je helpen of zelfs inspireren. Zo kan een onderzoek helpen om je Freedom to operate te bepalen. Het zou immers jammer zijn om na heel wat investeringen in tijd en geld te ontdekken dat iemand anders jou voor was en een idee registreerde dat jij in gedachten had. Maar ook kan een zoektocht door de betere octrooidatabank (bv. Espacenet) je op nieuwe ideeën brengen.

 

Wist je dat VLAIO regelmatig opleidingen geeft voor het zoeken in Espacenet? Filter op deze website onder events en je ziet meteen waar en wanneer er zo’n opleiding plaatsvindt. Of, beter nog, abonneer je op onze nieuwsbrief. Daarin nemen we deze opleidingen ook op.