Overslaan en naar de algemene inhoud gaan

U bent hier

Een grafisch vormgever getuigt

Starten als freelancer vraagt veel moed en een beetje gek zijn

Johnny Bekaert: een grafisch vormgever en letterontwerper die ook graag tekent en tentoonstellingen organiseert.

Johnny Bekaert doet al ’zijn hele leven hetzelfde’: sinds zijn achttien is hij bezig met grafische vormgeving en met het maken van lettertypen. Daarnaast heeft hij ook altijd getekend en tentoonstellingen georganiseerd voor het Huis van het beeld/Maison de l'image, onder meer  over Jacques Tati en Guy Bara. In 2013 volgen Typo, een tentoonstelling over lettertypen en letterontwerpers, en Spirou, een tentoonstelling ter gelegenheid van het 75-jarige bestaan van Robbedoes. Zijn laatste boek Psychopaté is net uitgekomen in Brazilië.

Beginnen als grafisch vormgever is moeilijk. Hoe heb jij je eerste opdracht of succes behaald?

Ik heb interieurarchitectuur gestudeerd en tegelijk reclametekenen gevolgd in avondles omdat dit het dichtst kwam bij wat ik wou doen: met vormen, kleur, tekst en lettertypen werken. De opleiding grafische vormgeving bestond toen nog niet.Afbeelding affiche expositie On the road again

Na mijn studies heb ik de eerste zeven jaar wel acht verschillende banen gehad. Daarna heb ik in Montpellier in de grafische afdeling van een drukkerij gewerkt. Overal deed ik nieuwe ervaring op door te stelen met mijn ogen. Ik tekende toen ook cartoons voor Knack. Eigenlijk publiceerde ik al sinds mijn achttien in jeugdtijdschriften, ik was altijd overtuigd dat ik iets maakte dat beter was dan wat de anderen tekenden. (lacht) Ik heb ook deelgenomen aan internationale wedstrijden. Het is goed om je te kunnen toetsen aan anderen, om te zien waar je staat. Om mijn naam te maken, heeft dat niet veel verschil gemaakt, denk ik.

Al die ervaring kwam van pas toen ik in 1984 samen met collega's een eigen grafisch bureau begon, Scritto. Dat bureau evolueerde geleidelijk naar een reclamebureau en daarom ben ik in 1995 samen met mijn vrouw gestart als zelfstandig grafisch vormgever. Na wat losse opdrachten is dat gelukkig snel goed gegaan, het is toch altijd wat gokken. Nu komen de meeste opdrachten via mondreclame, dat is luxe. Overheidsopdrachten heb ik nu gelukkig ook niet meer nodig. Want vaak moet je al een ontwerp maken, waar je veel tijd in steekt zonder de garantie dat je de opdracht krijgt. Tegenwoordig betalen ze zelfs geen reject fee meer.

Hoe ziet jouw dag er uit en hoeveel tijd spendeer je aan de zakelijke kant: de cijfers, marketing, verkoop?

Ik hou van een vaste dagindeling. Voor mij loopt dat altijd door, ook in het weekend, alleen teken ik dan soms iets meer. Ik sta op om zeven uur en luister in bed naar het nieuws. Ik begin om negen uur met het lezen van mijn mails en daarna werk ik aan mijn opdrachten tot ongeveer zeven uur ‘s avonds. 's Middags is er tijd om even te ontspannen: koken en wat lezen, of pingpong met mijn vrouw als het mooi weer is.

Tussendoor houd ik mijn planning in de gaten. Ik pas ze aan volgens de dringendheid van een opdracht of mijn stemming van het moment. Een goede service en op tijd leveren zijn heel belangrijk in mijn job. Daarnaast spendeer ik ook tijd aan prijsberekeningen telkens als er een nieuwe opdracht binnenloopt.

Vind je het belangrijk om naast opdrachten ook eigen projecten op te zetten?

Mijn werk als grafisch vormgever is mijn inkomen en ik doe dat heel graag. Maar ik wil afwisselen met mijn andere passies: tekenwerk, lettertypen ontwerpen of eigen boeken maken.

Tekenen doe ik weinig in opdracht, dat doe ik voor mezelf, om fris te blijven. Ik teken als de neiging komt, zonder vooropgezet plan. Ik heb dan wel een boek in gedachten, niet meteen een duidelijke format, wel een titel soms, maar die kan vijftig keer veranderen. Dat boek breng ik dan meestal in eigen beheer uit.

Johnny BekaertZie je jezelf ook als zakenman? Of heb je een hekel aan alles wat met cijfers te maken heeft?

Neen, geen zakenman, absoluut niet. Ik doe wat ik graag doe en ik doe alles om dat in stand te houden. Ik zie mezelf ook niet als kunstenaar, wel als een ambachtsman die creatieve oplossingen vindt voor ingewikkelde of saaie zaken. Dat kan bijvoorbeeld een logo zijn voor een bedrijf dat ook zijn vier dochterondernemingen wil voorstellen.

Toen ik als freelancer begon hadden we wel een financieel plan natuurlijk, een kleintje. (lacht) Ik had een uitkoopsom van Scritto gekregen en het financieel plan was hierop gebaseerd: de eerste drie maand hoefden we niets te verdienen, de volgende drie maand een zekere som, drie maand erna een hoger bedrag en na een jaar moesten we er kunnen van leven. Dat was belangrijk om te weten wanneer we werk moesten zoeken: gaat het de goede kant uit of wordt het een catastrofe?

De organisatie van de tentoonstellingen doen we ook uit passie voor grafische vormgeving. We willen ze promoten en grafisch vormgevers samen brengen. We organiseren alles zo dat het financieel eenvoudig blijft. De sponsors betalen rechtstreeks onze leveranciers: een sponsor betaalt het bureau dat de opmaak voor de prints en de catalogus verzorgt, een andere sponsor betaalt de drukker. De tentoonstellingsruimte is ook sponsoring in natura. De organisatie wordt door vrijwilligers gedaan en de catalogus geven we gratis weg.

Wat doe je zelf en wie helpt jou? Heb je een vertegenwoordiger of boekhouder?

Een boekhouder is noodzakelijk, dat is niet mijn sterkste kant. In het begin vroeg mijn boekhouder zich af hoe we ervan konden leven. Verder beheer ik alles zelf, van het eerste contact met de klanten tot de prijscalculatie en de levering van het drukwerk. Zo heb ik een goede interactie met mijn klanten. Dat is ook belangrijk voor het begrijpen van de briefing die de spil van de opdracht is.

Sommige regelingen maken het ons wel moeilijk, zoals de sociale bijdragen die worden berekend op het inkomen van drie jaar geleden. Na een uitzonderlijk goed jaar krijg je drie jaar later een forse rekening voorgeschoteld. Die bijdragen kan je wel aftrekken van je inkomsten, maar als je dan toevallig een zwak jaar hebt, lukt dat niet volledig en ben je dat geld kwijt. Sociale bijdragen kunnen toch gewoon berekend worden op het jaar ervoor, zoals de persoonsbelastingen?

Hoe bepaal je de prijs van jouw werk?Affiche Flanders goes international

Voor de meeste opdrachten werk ik met een prijs per uur. Voor logo's, affiches of kortlopende opdrachten maak ik een offerte. Bij mijn start als freelancer wist ik welke prijs bureaus hanteren, zoals Scritto. Als zelfstandige kon ik minder vragen omdat ik minder overhead had. We belden in het begin ook naar vrienden die bij een drukkerij en grafisch bureau werkten om te vragen wat zij vonden van een prijs.

In 1994 ben ik begonnen aan 25 euro per uur, nu vraag ik ongeveer het dubbele. De prijs is afhankelijk van jouw manier van werken, maar ook van jouw concurrentiepositie. Klanten weten vaak wat een goede prijs is.

Heb je ooit leningen of subsidies gebruikt? En zou je het opnieuw doen?

Geld lenen stond bij ons in de familie slecht aangeschreven. In de jaren vijftig, met de opkomst van het krediet, had een jongere broer van mijn vader alles op afbetaling gekocht: zijn huis, auto, bed, koelkast, bibliotheek. Hij is beginnen knoeien met de boekhouding van de weverij van zijn vader, mijn grootvader, en daardoor is de firma over kop gegaan. Niet doen! (lacht)

Bij de start van Scritto hebben we wel geld geleend om de uitrusting aan te kopen: iedere vennoot 500.000 frank. Nu gebruik ik een kortlopend krediet bij de aankoop van een computer omdat het boekhoudkundig interessant is. Op subsidies heb ik nog nooit een beroep gedaan, ook niet voor de tentoonstellingen. Overheden moeten niet alles subsidiëren, maar wel structuren creëren die zorgen voor ondersteuning en promotie.

Hoe zie je de toekomst en jouw carrière? Plan je dat?

Oei, ik ben daar slecht in. Mijn toekomst kan ook zeer kort zijn. Ik ben gewoon bezig en intussen maak ik plannen die soms over vijf, zes of zeven jaar lopen. Zo ben ik bezig met een boek over mijn lettertypen dat door een Braziliaanse uitgeverij zal worden uitgegeven, samen met een cd met de lettertypes. Ook de tentoonstellingen in Brussel vallen onder die plannen.PLOWBOYS Font

Je weet natuurlijk wat je wilt en wat je niet wilt, en je hebt klanten die je beter niet neemt omdat je uit ervaring weet dat het niet goed afloopt. In het begin moet je veel dingen tegen je zin doen. Met de tijd mindert dat en krijg je steeds meer opdrachten die je graag doet.

Welke zakelijke tips kan je meegeven aan jonge creatieven?

Ik zou aanraden om te beginnen in een bureau en daarnaast zoveel mogelijk als freelancer eigen werk te maken. Dan hebben ze een mooi portfolio en wat naambekendheid op het ogenblik dat ze willen starten als zelfstandige.

Na een paar jaar werken in een bureau heb je ook een beter zicht op het werk: deadlines en planning in de gaten houden, doorzettingsvermogen, flexibiliteit voor de opdrachtgever, het cijferwerk. Je hebt daarna ook meer ervaring zodat je kan werken voor verschillende doelgroepen. Voor de Universiteit Gent maak ik folders en brochures voor studenten, maar daarnaast werk ik bijvoorbeeld ook voor bedrijven in de business-to-businessmarkt. Kennis van de doelgroep is de hoeksteen van een goed ontwerp.

Een website moet je zeker hebben, dat is je vitrinekast. Zorg ervoor dat je interessante realisaties zelf aan de grote klok hangt, als je een belangrijke wedstrijd wint bijvoorbeeld. Ik doe dat zelf ook te weinig. Creatief werk wordt te weinig in de kijker gezet. We hebben mensen die zeer goed zijn maar ze moeten zelf hun weg vinden.

Meer informatieVizo poster

Wil je meer weten over Johnny Bekaert, neem dan een kijkje op www.johnnybekaert.be. Over de tentoonstellingen vind je meer op www.seedfactory.be/maison-image.

Johnny Bekaert is een van de erkende designers van Design Vlaanderen. Lees meer over Design Vlaanderen, en hoe je door hen erkend kan worden, op www.designvlaanderen.be.
Op de website van sofam kan je terecht voor een overzicht van de tarieven die gebruikelijk zijn in de grafische sector.


UP