Overslaan en naar de algemene inhoud gaan

U bent hier

Design zet barometer terug op mooi

Kwintessens pagina 22Auteur: Roel Jacobus
Onderstaande tekst is eerder verschenen in Kwintessens, het tijdschrift van Design Vlaanderen.


Drie jaar geleden legde een Europees verbod op kwik de strop rond de hals van barometerfabrikant Dingens uit Beringen. Koppig ging Paul Dingens op zoek naar een alternatief. Gesteund door Vlaamse adviespartners en kapitaalkrachtige Chinese klanten, ontwikkelde hij een nieuw type barometer: de Innovacelli. Tegelijkertijd leerde hij dat er slechts één cruciale overlevingsfactor is voor een product dat lijdt onder een oubollig imago: design.

Dingens Barometers werd in 1965 opgericht door wijlen Denis Dingens, die tijdens een kort verblijf in de Australische vliegtuigindustrie vertrouwd geraakt was met hoogtemeters. Terug thuis in Beringen ging hij barometers maken, vertelt zoon Paul Dingens die vandaag het bedrijf leidt.

Kwintessens pagina 23“Op dat moment maakte zowat iedereen nog dezelfde producten. De kwikbarometer werd uitgevonden in de 17de eeuw en groeide in de eeuwen daarna uit tot een object van standing voor de gegoede burgerij. Midden 19de eeuw opende de vondst van de barometer met metalen drukdoos de deur naar goedkopere, industriële massaproducten. Mijn vader bouwde vanaf de jaren 60 zijn bedrijf op met polyester houtimitaties. Hij exporteerde zelfs naar de VS, wat toen voor een kleine kmo niet evident was. Maar samen met de massiefeiken zetels verdween deze stijl en tegen het einde van de jaren 80 liep het bedrijf op zijn laatste benen. Vader vond een alternatief in de Huygensbarometer, een 17de-eeuwse, verbeterde variant van de kwikbarometer. Dit gesofistikeerde type was helemaal in onbruik geraakt buiten de professionele laboratoria. Het was een goed idee om upmarket te gaan, maar om echt sterk te staan, was ook een eigen productie nodig. Toen ik in 1990 de leiding overnam, hebben we voor dit specifieke ambacht een eigen glasblazerij opgezet. Dit zorgde voor een ommekeer, zowel naar voorraad als naar innovatievermogen, want we hingen nu niet meer vast aan standaardproducten.

Kwintessens pagina 24Met 25 mensen hadden we een enorme competentie in huis, onder meer voor houtbewerking en pistoolschilderen. We bedienden de markt van het lage tot het hoge segment. De topproducten waren exclusieve, genummerde toestellen met een hoge toegevoegde waarde die tot 2000 euro per stuk de deur uitgingen.”

Rond de millenniumwissel kwam opnieuw een bedreiging: de Aziaten overspoelden de markt met goedkope digitale toestellen. “Wij hadden deze evolutie zien aankomen, maar de hele sector werd verrast door de snelheid waarmee het gebeurde. De grootste barometerproducent van Europa – met 400 medewerkers – volgde het Chinese spoor maar ging er uiteindelijk aan ten onder. Van de 50 Europese bedrijven bleven er nog slechts een zevental over. Onze redding was dat het high-end segment van de Huygensbarometers een stabiele markt vormde. Daarnaast begonnen we in 2003-2004 kwaliteitsonderdelen te leveren aan fabrikanten van kwartsklokken.”

Kwintessens pagina 26In 2007 werd Dingens echter koud gepakt door een Europees verbod op kwikbarometers. Paul Dingens: “Technisch was niet meteen een alternatief voorhanden, wat onmiddellijk zijn economische weerslag had. Leveranciers trokken zich terug en financiers waren bijzonder sceptisch. Ik wilde innoveren maar de bank vroeg letterlijk: ‘Een product dat al vier eeuwen bestaat, dat ga jij toch niet veranderen?’ Mijn broer verliet het bedrijf en die moest ik uitkopen. Tot overmaat van ramp gingen de klokkenfabrikanten waaraan we leverden op de fles. De eerste 18 maanden was het vooral een kwestie van de eindjes aan elkaar te knopen. Kwam daar dan ook nog eens de financiële crisis aan …”

Met vereende krachten

De reddingsboei kwam uit verre hoek. “In Azië zijn Europese, ambachtelijke luxeproducten zeer gegeerd. We mogen er de uitstraling van Belgische en Vlaamse producten niet onderschatten. Het bestedingsvermogen van de Chinese topklasse is bijzonder groot. Enkele Chinese zakenmensen zagen commerciële mogelijkheden en waren bereid om ons door die moeilijke periode te trekken. Ze vroegen geen aandelen, geen garanties en ze geloofden mij zuiver op mijn woorden. Het was best een vreemde ervaring dat iemand van de andere kant van de wereld je uit vriendschap en vertrouwen wil helpen.”

De ommekeer ontstond tijdens een heroriënteringsessie bij Voka Limburg. “Daarin werd ik doorverwezen naar het Innovatiecentrum Limburg, waar de juiste man – Bert Celis – zich in het dossier vastbeet. Samen kregen we een IWT-project goedgekeurd en was de trein vertrokken. Met de Universiteit Hasselt en Sirris [kenniscentrum van de Belgische technologische industrie, nvdr] ontwikkelden we een product dat even accuraat en duurzaam is als het orgineel. Welk apparaat werkt na 200 jaar nog steeds perfect? We losten echter ook de nadelen van de Huygens-kwikbarometer op. Onze Innovacelli is veel gebruiksvriendelijker, zeer gemakkelijk aan te passen aan hoogteverschillen en schokbestendig bij transport.”

Het eerste prototype lijkt erg op een conventionele kwikbarometer. “Maar qua design kunnen we doen wat we willen. We zijn niet meer gebonden aan de rechte kwikkolom van 76 cm. Die is vervangen door acht opeengestapelde drukdoosjes die tegen een membraan drukken en zo een vloeistof omhoog stuwen of laten zakken. Net door de eenvoud van het systeem bekwamen we een grote nauwkeurigheid. Deze barometer is bij wijze van spreken bruikbaar tot in de Himalaya. Dit opent ook deuren naar de professionele markt. Door zijn eenvoud is dit systeem kant-en-klaar voor gebruik en is er nadien geen service meer nodig. Mocht er toch iets mee gebeuren, dan kan de consument zelf elk onderdeel makkelijk vervangen.”

Voor de Innovacelli werden technieken uit diverse industrieën gecombineerd. “Het membraan komt bijvoorbeeld uit de wijnzuivering. In de oliesector vonden we een vloeistof die geen vlekken geeft, niet verdampt en zeer ongevoelig is voor temperatuursinvloeden. Zonder de inbreng van het IWT hierin, was het afgelopen met ons bedrijf. Onze Eco-celli uit 1997 was al een antwoord op het kwikprobleem, maar die is commercieel geflopt omdat we daarvoor uitgingen van onze eigen kennis. Daaruit hebben we de les getrokken dat je beter externe kennis binnenhaalt op allerlei vlakken: commercieel, design, technisch enz. Door de faalervaring van de Eco-celli konden we de ontwikkeling van de Innovacelli op de juiste manier aanpakken.”

Nieuwe horizonten

Kwintessens pagina 27De Innovacelli helpt Dingens niet alleen om te overleven, maar doet zelfs groeiambities koesteren. “Ik liep al 15 jaar rond met dit idee maar tot het kwikverbod kraaide er geen haan naar. Nu is dit plots een redding waar de hele sector naar zocht. Met de kwikbarometers zaten we op een wei die bijna kaalgegraasd was, terwijl aan de overkant van een koude, diepe rivier de vette weiden lagen. Plots stond onze weide in brand en dus móesten we wel springen. Het innovatietraject hielp ons over de rivier. Zo worden wij de enige overblijvende Europese fabrikant van vloeistofbarometers. Namaak wordt bijzonder moeilijk voor iemand die niet over onze knowhow en ervaring beschikt. Alleen wij en twee Duitse bedrijven die mechanische barometers maken, zullen overleven. Enkele bedrijven hebben ons al gevraagd of we aan hen willen leveren, zo onder meer een Brits bedrijf dat al 200 jaar oerklassieke modellen op de markt brengt.”

De productie kan grotendeels in eigen land gebeuren. “Het glas bewerken we in eigen huis. De houtbewerking wordt uitbesteed in Alken, het metaal in Maaseik en de led-verlichting in Kortrijk. Dankzij de ecologisch verantwoorde grondstoffen beantwoordt alles volledig aan het cradle-to-cradle principe. We positioneren de Innovacelli in het hoge segment. Waar een gemiddelde barometer 200 tot 300 euro kost, zal deze gemakkelijk twee tot drie keer hoger geprijsd worden. Voor exclusieve, genummerde versies kan dit oplopen tot nog eens een veelvoud daarvan.”

Delokalisatie is geen optie. “Precies het imago van Vlaamse, Belgische high-end vormt onze grote kracht. In China kunnen we wellicht voor een kwart van de huidige kosten produceren, maar dan zouden we het internationaal niet verkocht krijgen. Bovendien vereist de aard van het product maatwerk, kwaliteitsmanagement, stockbeheersing ... In het middensegment kunnen we ook nog mee doordat een aantal onderdelen bij een Chinese partner gemaakt worden, maar we passen voor het lage segment met zijn grote hoeveelheden en kleine marges.”

Van de 25 medewerkers op het einde van de jaren 90 blijven nu slechts zeven mensen over. “Zij stonden het meest open voor vernieuwing en daardoor konden we op korte periode een enorme vooruitgang boeken. De innovatiegedachte trekken we door in de hele organisatie. Zo laten we de verkopers meewerken in de productie en omgekeerd. Dat zorgt voor een kruisbestuiving en een grotere betrokkenheid van iedereen. We maakten de organisatie vlakker en bevorderden de communicatie.”

Door het kwikverbod daalde de omzet naar 0,5 miljoen euro, een kwart van het oude zakencijfer. “Dat was een harde leerschool: je mag nooit victorie kraaien want elke dag kan er een deur dichtslaan. Maar als je hard werkt, dan kom je er weer bovenop. Onze productie is nu nog steeds geëquipeerd om 2 miljoen euro omzet te draaien en dat cijfer wordt opnieuw ons streefdoel”, zegt Paul Dingens.

Design zal ons redden

Hoe belangrijk is de rol van design voor de toekomst van het bedrijf? “Wij gaan echt kappen met ons verleden. We waren op veel vlakken niet innovatief. Vele producten kwamen voort uit ons eigen aanvoelen. Door het contact met Design Vlaanderen realiseerden we dat het de verkeerde kant opging. Je kunt wel een ambachtelijk product maken, maar toch moet je op alle vlakken professionaliseren, dus ook inzake design. De volgende jaren willen we kennis en professionaliteit binnenhalen om een voorsprong te nemen op alle anderen. De Britten en Duitsers hanteren nog steeds retrostijlen. Wij zijn onze blue ocean gaan zoeken. We moeten van een barometer een designproduct maken. Dit opent ook de weg naar de designwinkels als toekomstig verkoopskanaal, ter vervanging van de opticiens en juweliers die nu weggedrukt worden door nauw gefocuste brillenketens. De verkoopscijfers maken ons duidelijk dat we helemaal de hedendaagse richting uit moeten. Vroeger verkochten we 70% klassieke modellen en 30% moderne, inmiddels is de verhouding meer dan omgekeerd. Ik denk dat wanneer we designers zullen binnenhalen, we ons sterker zullen professionaliseren qua concept en dat zij ons ook zullen uitdagen om te innoveren. Dat zal ons toelaten een kloof te slaan met concurrerende barometers en andere interieurobjecten tout court. De barometer heeft een zeer rijke en interessante historie. Hij droeg bij tot de ontwikkeling van de zeevaart, het winnen van oorlogen, het welslagen van expedities enz. Maar we moeten breken met zijn oubollige imago.”

Hebt u al namen van designers in gedachten?

“We krijgen nu de kans van ons leven doordat we als kleine kmo geselecteerd zijn voor het Belgische paviljoen op de wereldtentoonstelling in Sjanghai. Dit is een fantastische referentie die de Chinese markt verder opent en ons internationaal onder de aandacht brengt. Frans Van Praet gaat voor Sjanghai een exclusief product maken dat de ecologische inslag benadrukt, een statement voor duurzaam ondernemen. In een volgende fase gaat hij ook meer doorsnee producten ontwerpen. Daarnaast stapten we in Humin, het project voor human-centered design [zie elders in dit nummer]. Daarin werken we op een langetermijnstrategie, daarin gecoacht door David Pas van Verhaert. De gemakkelijke hoogte-instelling van onze toestellen houdt bijvoorbeeld een groot potentieel in voor de VS, waar mensen vaak verhuizen. Designers die met ons aan de slag willen gaan, mogen altijd bellen. We staan ook open voor andere producten dan barometers, wanneer we die met onze specifieke kennis en ervaring kunnen maken.”
Dingens Barometers heeft een klein maar goed gestoffeerd barometermuseum, dat op aanvraag te bezoeken is. www.barometers.com.


UP